Ekonomia polityczna – 4

Dlaczego Polacy wyjeżdżają?

Weekendowa „Rzepa”* dała artykuł Rafała Ziemkiewicza, w którym pisze on:

„W Polsce wszystko jest problemem.  Wszystko to, co na zachodzie jest proste i oczywiste, tu wymaga czasu, wysiłków i nerwów.”

 oraz

„Przeciętny człowiek zawsze dostosowuje się do otoczenia – jeśli nieuczciwość, cwaniactwo i nieliczenie się z innymi stanowią normę, to trzeba tej normy przestrzegać. Skąd jednak uczynienie normą takich a nie innych zachowań? Znowu – nie z żadnego charakteru narodowego, tylko po prostu z panującego systemu. Z takich, a nie innych przepisów i zarządzeń, sprawiających, że pewne społeczne postawy sa opłacalne, inne nie.

Przeciętny człowiek, bez względu na narodowość, jest zasadniczo istotą racjonalną. W społeczeństwie, w którym opłaca się być pracowitym i przedsiębiorczym, będzie się starał wykazać tymi cechami.  W kraju, w którym na każdego, kto wykaże się pracowitością i przedsiębiorczością, czyha czterdzieści kilka kontroli plus podatkowe ‘policje widne, tajne i dwupłciowe’, a każdego lenia i nieudacznika politycy obsypują dotacjami i subwencjami, gnąc się przed nim w przedwyborczych lansadach, zachowuje się dokładnie odwrotnie.” 

Zamknięty porządek społeczny ma tę zaletę, że jest porządkiem. Ale ma tę wadę, że jest zamknięty dla większości, co czyni go niesprawiedliwym, oraz niewydajnym sposobem utrzymania ładu, oraz w wypadku niepowodzeń gospodarczych wystawia go na spore ryzyko gniewu wykluczonych mas. 

Do rewolucji angielskiej (300 lat temu), każda cywilizacja warta tej nazwy, była zamkniętym porządkiem społecznym. Wraz z rewolucją angielską pojawiła się alternatywa w postaci otwartego porządku społecznego, z której korzysta obecnie ze dwa tuziny państw. Otwarty porządek społeczny utrzymuje ład poprzez konkurencję gospodarczą, polityczną i towarzyską. Otwarcie gospodarki, polityki i drabiny społecznej na pracę i talent szerokich warstw społecznych, daje większości społeczeństwa interes w utrzymaniu ładu. 

By dołączyć do tych dwóch tuzinów państw o wysoce rozwiniętych gospodarkach, społeczeństwach i systemach politycznych Polska musi stworzyć porządek społeczny otwarty na pracę i talent zarówno elit jak i plebsu.

Jest to niesłychanie trudne z dwóch powodów. Po pierwsze by stworzyć, a potem utrzymać otwarty porządek społeczny musi on równocześnie zostać zaprowadzony w gospodarce, jak i w polityce. Po drugie z pozoru w warstwie instytucjonalnej oba porządki wyglądają podobnie. 

Zarówno w Rosji jaki i w Wielkiej Brytanii przeprowadza się wybory, ale wybierają tylko w Wielkiej Brytanii, a w Rosji co najwyżej dają głos. Zarówno w Polsce jak i w USA jesteśmy niewinni dopóki sąd nas nie skaże. Ale w USA prokurator ma 48 godziny na postawienie zatrzymanemu zarzutów, podczas, gdy w Polsce bez zarzutów można bez zarzutów kiblować w areszcie śledczym nawet trzy lata. Zarówno w Nowej Zelandii jak i w Polsce mamy prawo prowadzić działalność gospodarczą w postaci osoby prawnej, by nie ryzykować całym swym majątkiem. Ale nawet tak pobieżne zestawienie jak poniższe ilustruje, że prawo to jest dostępne i wykonalne w różnym stopniu:

Źródło: Bank Światowy, Doing Business 2004

Zarówno w Polsce jak i w USA, Wlk. Brytanii, czy Australii zadekretowano wolność słowa, ale tylko w krajach anglosaskich doskonałość zabezpieczeń prawnych i politycznych, nawyki społeczne, oraz różnorodność mediów czyni tę wolność prawdziwą, podczas, gdy w Polsce jest ona często pozorna.

Przejście od zamkniętego do otwartego porządku społecznego wymaga wprowadzenia zmian w istocie funkcjonowania instytucji gospodarki, polityki i społeczeństwa a nie dalszego małpowania powierzchownych aspektów zachodnich urządzeń gospodarczych i politycznych. Przejście to wymaga wprowadzenia prawdziwej:

• wolności zarobkowania,
• wolności zrzeszania się, oraz
• wolności słowa.

 
* Rafał A. Ziemkiewicz „Polska, czyli pływanie w kościele”, Rzeczpospolita sobota-poniedziałek 30 grudnia 2006 – 1 stycznia 2007