Zadaniem ordynacji proporcjonalnej jest zabezpieczenie ma\u0142ym partiom miejsca w parlamencie. Ordynacje proporcjonalne wymy\u015blono i wprowadzono w Europie, by obroni\u0107 partie mieszcza\u0144skie przed wypchni\u0119ciem ze sceny politycznej przez partie socjaldemokratyczne oraz by umo\u017cliwi\u0107 socjaldemokratom skoncentrowanym w o\u015brodkach miejskich uzyskanie reprezentacji politycznej bli\u017cszej ich poparciu spo\u0142ecznemu pomimo wielu antydemokratycznych rozwi\u0105za\u0144 broni\u0105cych na prze\u0142omie XIX i XX wieku wp\u0142yw\u00f3w mieszczan i arystokracji. <\/p>\n
<\/p>\n
Dzi\u015b ordynacja proporcjonalna skutkuje tym, \u017ce mo\u017cna tworzy\u0107 w\u0105skie partie reprezentuj\u0105ce egoizmy mniejszo\u015bci. Parti\u0119 inteligenck\u0105 jak UW. Parti\u0119 ch\u0142opsk\u0105 jak PSL. Parti\u0119 sierot po PRL jak SLD. Parti\u0119 yuppies jak Nowoczesna. <\/p>\n
Odwrotnie jest pod ordynacj\u0105 wi\u0119kszo\u015bciow\u0105 Tam granie na partykularne egoizmy si\u0119 nie op\u0142aca. Optymaln\u0105 strategi\u0105 jest utrzyma\u0107 j\u0105dro swoich twardych zwolennik\u00f3w ale na tyle \u0142agodnie by konkurowa\u0107 o niezdecydowanych centrowych wyborc\u00f3w. Ordynacja wi\u0119kszo\u015bciowa \u0142agodzi zachowania polityk\u00f3w, prowadzi do kompromis\u00f3w ideowych i uwsp\u00f3lniania cel\u00f3w politycznych w ka\u017cdej z dw\u00f3ch partii obejmuj\u0105cych szeroki przekr\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa. <\/p>\n
Ordynacje proporcjonalne zw\u0142aszcza takie bez prog\u00f3w lub z niskimi progami promuj\u0105 partie ekstremistyczne. W Wlk. Brytanii nie ma w parlamencie British National Party. Natomiast w brytyjskich wyborach do Europarlamentu, kt\u00f3re s\u0105 organizowane pod ordynacj\u0105 proporcjonaln\u0105 owszem British National Party wchodzi do Europarlamentu. W systemie wi\u0119kszo\u015bciowym skrajni ekstremi\u015bci mog\u0105 dosta\u0107 si\u0119 do parlamentu na zasadzie wyj\u0105tku tylko gdy ekstremistyczni wyborcy s\u0105 geograficznie skoncentrowani. Ale geograficzne koncentracje ekstremistycznych wyborc\u00f3w s\u0105 na tyle rzadkie, \u017ce ekstremi\u015bci w parlamentach pod ordynacjami wi\u0119kszo\u015bciowymi to Yeti demokracji. <\/p>\n
Za to ca\u0142a Europa kontynentalna gdzie jest ordynacja proporcjonalna s\u0142ynie z ekstremistycznych partii takich jak Vlaams Blok w Belgii, Front Narodowy we Francji (n.b. we Francji okr\u0119gi sa jednomandatowe, ale g\u0142osowanie w dw\u00f3ch turach powoduje, \u017ce ordynacja dzia\u0142a jak proporcjonalna), Alleanza Nazionale we W\u0142oszech, itp. Ordynacja proporcjonalna regularnie dopuszczaj\u0105c partie ekstremistyczne do polityki parlamentarnej, a cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c do tek ministerialnych przekazuje ekstremistom fundusze, daje dost\u0119p do medi\u00f3w oraz nadaje im presti\u017c i legitymizuje ich udzia\u0142 w polityce. <\/p>\n
Preferowanie mniejszo\u015bciowych partii jest zamierzonym celem ordynacji proporcjonalnej. Ordynacj\u0119 proporcjonaln\u0105 wprowadzano tam gdzie wprowadzaj\u0105cy t\u0119 ordynacj\u0119 obawiali si\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 wypychan\u0105 od wp\u0142ywu na w\u0142adz\u0119, wi\u0119c wybierali ordynacj\u0119, kt\u00f3ra sprzyja niszowym partiom. <\/p>\n
Ordynacja proporcjonalna jest relatywnie nowym wynalazkiem. Wymy\u015blono j\u0105 w po\u0142owie XIX wieku — niezale\u017cnie od siebie opisali j\u0105 Du\u0144czyk Carl Andrae oraz Anglik Thomas Hare. A upowszechniono j\u0105 w XX wieku jako odpowied\u017a na obawy zwi\u0105zane z post\u0119puj\u0105c\u0105 demokratyzacj\u0105. Rozszerzanie prawa g\u0142osu na kolejne grupy biedniejszych wyborc\u00f3w wywo\u0142a\u0142o dwie przeciwstawne ale podobne obawy. Obaw\u0119 konserwatywn\u0105 o to, \u017ce parlament zape\u0142ni si\u0119 pos\u0142ami wybranymi przez niewyedukowanych biednych wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy ze wzgl\u0119du na sw\u0105 liczebno\u015b\u0107 przejm\u0105 w\u0142adz\u0119 \u2013 oraz obaw\u0119 post\u0119pow\u0105, \u017ce konserwatywne elity wykorzystaj\u0105 regu\u0142y systemu do utrzymania politycznej i gospodarczej dominacji. <\/p>\n
Uprzemys\u0142owienie powodowa\u0142o migracj\u0119 ze wsi do miast. Ale trzymaj\u0105ce w\u0142adz\u0119 elity arystokratyczne i mieszcza\u0144ski nie dzieli\u0142y rosn\u0105cych w ludno\u015b\u0107 okr\u0119g\u00f3w miejskich na mniejsze a daj\u0105ce w sumie wi\u0119cej miejsc w parlamencie okr\u0119gi. W tej sytuacji sytuacji wyludniaj\u0105ce si\u0119 a konserwatywne okr\u0119gi wiejskie mia\u0142y znacznie wi\u0119cej miejsc w parlamencie ni\u017c rosn\u0105ce w ludno\u015b\u0107 o\u015brodki robotnicze. Ponadto si\u0142y establishmentu stosowa\u0142y takie bariery dla demokratyzacji jak cenzusy dochodu, maj\u0105tku, formalnego wykszta\u0142cenia, czy umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania (ten ostatni test w USA by\u0142 dopuszczalny do 1970) oraz wiele innych jak kilka g\u0142os\u00f3w dla bogatszych wyborc\u00f3w. <\/p>\n
Post\u0119p demokratyzacji zaognia\u0142 od prze\u0142omu XIX i XX wieku obawy o zmarginalizowanie i upowszechni\u0142 ordynacje proporcjonalne. W roku 1890 \u017cadne pa\u0144stwo europejskie nie mia\u0142o ordynacji proporcjonalnej. W 1914 w przededniu I wojny \u015bwiatowej ordynacj\u0119 wyborcz\u0105 mia\u0142y zaledwie Belgia (wprowadzona w 1899), Finlandia (1906), Szwecja (1907) i Portugalia (1910). <\/p>\n
Upowszechnienie ordynacji proporcjonalnej nast\u0105pi\u0142o w latach 1917-1920. Wtedy wprowadzono j\u0105 w Austrii, Danii, Francji, Holandii, Niemczech, Norwegii, Szwajcarii oraz W\u0142oszech. Zazwyczaj ordynacj\u0119 proporcjonaln\u0105 wprowadzono tam, gdzie strajk generalny i zamieszki, lub trudno\u015bci wojenne czy powojenne doprowadza\u0142y do rewolucyjnego wrzenia i elity nie mog\u0142y by\u0107 pewne, \u017ce zdemoralizowanym lub zbratanym z lewic\u0105 wojskiem utrzymaj\u0105 sw\u0105 przewag\u0105 we w\u0142adzy. <\/p>\n
Do 1921 pozosta\u0142y w Europie tylko dwa pa\u0144stwa, kt\u00f3re nie wprowadzi\u0142y ordynacji proporcjonalnej: Wlk. Brytania i Hiszpania. Obydwa te pa\u0144stwa nie przegra\u0142y I wojny \u015bwiatowej, a ich w\u0142adza cywilna by\u0142a w\u00f3wczas pewna lojalno\u015bci wojska. <\/p>\n
S\u0142awne obecnie w Polsce opowie\u015bci o marnowaniu g\u0142os\u00f3w wzi\u0119\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie z tego okresu w europejskiej polityce. Socjaldemokraci reprezentuj\u0105cy biedniejszych pracownik\u00f3w wkraczaj\u0105c na scen\u0119 polityczn\u0105 konkurowali o g\u0142osy ze starymi partiami liberalnymi reprezentuj\u0105cymi drobnomieszcza\u0144stwo. W warunkach ordynacji wi\u0119kszo\u015bciowej konkurencja socjaldemokrat\u00f3w i starych libera\u0142\u00f3w o podobnych wyborc\u00f3w dawa\u0142a zazwyczaj si\u0142om konserwatywnym znacznie wi\u0119cej miejsc w parlamentach ni\u017c mieli poparcia spo\u0142ecznego i g\u0142os\u00f3w w wyborach. W po\u0142\u0105czeniu z brakiem zmian okr\u0119g\u00f3w wyborczych, kt\u00f3ra by odzwierciedli\u0142a migracj\u0119 ludno\u015bci ze wsi do uprzemys\u0142awiaj\u0105cych si\u0119 miast oraz licznymi przywilejami dla konserwatyst\u00f3w jak zarezerwowane dla nich izby wy\u017csze pozwala\u0142y pocz\u0105tkowo socjaldemokracji w\u0105tpi\u0107 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zyskania pozycji politycznej zgodnej z ich poparciem spo\u0142ecznym. St\u0105d na pocz\u0105tku XX wieku ordynacja proporcjonalna by\u0142a w programie ca\u0142ej europejskiej socjaldemokracji. Potem w zale\u017cno\u015bci od wzrostu wp\u0142ywu socjaldemokracji i jej sukcesu w rozmontowywaniu antydemokratycznych barier wyborczych, poparcie niekt\u00f3rych (zazwyczaj tych silniejszych) partii socjaldemokratycznych dla ordynacji proporcjonalnej s\u0142ab\u0142o, a ros\u0142o w\u015br\u00f3d partii liberalnych lub konserwatywnych. <\/p>\n
Belgia jest charakterystycznym przyk\u0142adem. Do lat 90ych XIX wieku, mo\u017cliwo\u015b\u0107 uczestnictwa w systemowej polityce by\u0142a ograniczona tylko do najbogatszych w stopniu mocnym nawet jak na \u00f3wczesn\u0105 Europ\u0119 \u2013 Marx nazywa\u0142 Belgi\u0119 \u201erajem w\u0142a\u015bciciela ziemskiego, kapitalisty i klechy\u201d. Doprowadzi\u0142o to do serii niepokoj\u00f3w, w tym zw\u0142aszcza rewolucji 1886 i strajku generalnego w 1893. W odpowiedzi na niepokoje i burdy, kt\u00f3re w ma\u0142ej Belgii szybko dotyka\u0142y ludzi w\u0142adzy i bogatszych w 1894 znacznie rozszerzono liczb\u0119 uprawnionych do g\u0142osowania co zwi\u0119ksza\u0142o wp\u0142yw socjaldemokrat\u00f3w. Ale socjaldemokraci ci\u0105gle obawiali si\u0119 reakcji establishmentu oraz kontestowali bariery taki jak trzy g\u0142osy dla bogatszych i lepiej wykszta\u0142conych wyborc\u00f3w. Partie konserwatywno-katolickie obawia\u0142y si\u0119 zdominowania przez rosn\u0105ce w si\u0142\u0119 partie robotnicze. A dawni libera\u0142owie \u015bci\u015bni\u0119ci pomi\u0119dzy socjaldemokrat\u00f3w oraz konserwatyst\u00f3w bali si\u0119 wypchni\u0119cia poza parlament. W sojuszu libera\u0142\u00f3w i konserwatyst\u00f3w i przy pocz\u0105tkowym poparciu socjaldemokrat\u00f3w wprowadzono ordynacj\u0119 proporcjonaln\u0105, kt\u00f3ra libera\u0142om da\u0142a pewno\u015b\u0107 dalszego funkcjonowania w polityce, a konserwatystom da\u0142a nadziej\u0105 na powstrzymanie wzrostu wp\u0142yw\u00f3w socjaldemokrat\u00f3w w sojuszu z libera\u0142ami. <\/p>\n
Ka\u017cdy region Europy mia\u0142 swoj\u0105 wersj\u0119 powy\u017cszego mechanizmu. W Skandynawii socjaldemokraci uzyskali silne wp\u0142ywy w miastach, libera\u0142owie utrzymali swoje wp\u0142ywy na wsi i to partie konserwatywne by\u0142y tam g\u0142\u00f3wnym or\u0119downikiem wprowadzenia ordynacji proporcjonalnych. <\/p>\n
To czy w danym pa\u0144stwie za ordynacj\u0105 proporcjonaln\u0105 agitowali libera\u0142owie i konserwaty\u015bci, czy libera\u0142owie i socjaldemokracji zale\u017ca\u0142o w g\u0142\u00f3wnej mierze od tempa industrializacji oraz koncentracji lub rozproszenia przemys\u0142u w kraju. Je\u015bli przemys\u0142 by\u0142 mocno skoncentrowany i rozwija\u0142 si\u0119 wolniej socjaldemokracji i libera\u0142owie mieli tendencj\u0119 do optowania za ordynacj\u0105 proporcjonaln\u0105. Je\u015bli uprzemys\u0142owienie dotyka\u0142o wielu o\u015brodk\u00f3w i dzia\u0142o si\u0119 szybko zwolennikami ordynacji proporcjonalnej bywali raczej libera\u0142owie i konserwaty\u015bci. <\/p>\n
Ordynacji proporcjonalnej nie wprowadzono w takich pa\u0144stwach jak Wlk. Brytania, gdzie r\u00f3wnocze\u015bnie spe\u0142ni\u0142y si\u0119 dwa warunki. Po pierwsze antydemokratyczne skrzywienie ordynacji wyborczych by\u0142o mniejsze i dawa\u0142o lewicy nadziej\u0119 na sprzyjaj\u0105cej jej reformy w tym przede wszystkim utworzenie nowych okr\u0119g\u00f3w w miastach gdzie wraz z nap\u0142ywem ludno\u015bci wiejskiej p\u0119cznia\u0142a lewicuj\u0105ca klasa robotnicza i zmniejszanie liczby okr\u0119g\u00f3w na wyludniaj\u0105cej si\u0119 wsi. A po drugie tam gdzie zasiedzia\u0142e partie liberalne by\u0142y na tyle pewne swojej zdolno\u015bci do konkurowania na lewo od centrum z parti\u0105 robotnicz\u0105, \u017ce gdy doceni\u0142y si\u0142\u0119 socjaldemokracji i zacz\u0119\u0142y agitowa\u0107 za ordynacj\u0105 proporcjonaln\u0105 by\u0142o dla nich za p\u00f3\u017ano. Tam r\u00f3wnie\u017c konserwaty\u015bci woleli si\u0119 pozby\u0107 bardziej podobnych do siebie libera\u0142\u00f3w i sta\u0107 w opozycji do socjalistycznej fali na gruncie reprezentowania zar\u00f3wno konserwatyst\u00f3w jak i liberalnych mieszczan. Tam te\u017c socjalizuj\u0105ce partie robotnicze widz\u0105c uzyskan\u0105 skal\u0119 przewagi nad libera\u0142ami przestawa\u0142y by\u0107 zainteresowane ordynacj\u0105 proporcjonaln\u0105, wymuszaj\u0105c\u0105 dzielenie si\u0119 wp\u0142ywami z libera\u0142ami. <\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie podobny mechanizm zadzia\u0142a\u0142 w pa\u0144stwach by\u0142ego bloku socjalistycznego w tym w Polsce. W momencie wprowadzania demokracji totalitarne partie socjalistyczne ba\u0142y si\u0119 marginalizacji w nowej demokratycznej konkurencji o w\u0142adz\u0119. A opozycja, by\u0142a na tyle wewn\u0119trznie podzielona, \u017ce jej poszczeg\u00f3lne frakcje ba\u0142y si\u0119, \u017ce znajd\u0105 si\u0119 poza parlamentem. Ust\u0119puj\u0105ca w\u0142adza boj\u0105ca si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 polityczn\u0105 oraz podzielone frakcje opozycji boj\u0105ce si\u0119 marginalizacji zgodnie wybra\u0142y ordynacje proporcjonalne. <\/p>\n
Ale to co dobre dla r\u00f3\u017cnych marginalnych czy wewn\u0119trznie sk\u0142\u00f3conych partyjek niekoniecznie jest dobre dla nas, tu i teraz w Polsce. Naczeln\u0105 wad\u0105 ordynacji proporcjonalnej jest zach\u0119canie do frakcyjno\u015bci i k\u0142\u00f3tliwo\u015bci, bowiem poszczeg\u00f3lne partyjki nadal mog\u0105 by\u0107 pewne swojego miejsca u sejmowego \u017c\u0142obu. <\/p>\n
Pod JOW ka\u017cda partia, kt\u00f3ra chce istnie\u0107 w polityce potrzebuje tworzy\u0107 wsp\u00f3lnoty z wi\u0119kszych spo\u0142eczno\u015bci i grup interesu ni\u017c frakcje zawodowe czy klasowe. W naszych warunkach wymuszenie na klasie politycznej ordynacj\u0105 wi\u0119kszo\u015bciow\u0105 uczenia si\u0119 wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania z lud\u017ami z innych grup spo\u0142ecznych i o odmiennych interesach b\u0119dzie po\u017cyteczne. Powszechnym jest narzekanie na niski poziom kapita\u0142u spo\u0142ecznego oraz ma\u0142\u0105 zdolno\u015b\u0107 i sk\u0142onno\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy. Przymu\u015bmy naszych polityk\u00f3w ordynacj\u0105 wi\u0119kszo\u015bciow\u0105, by dali nam wszystkim przyk\u0142ad jak budowa\u0107 zaufanie w wi\u0119kszych i bardziej r\u00f3\u017cnorodnych spo\u0142eczno\u015bciach \u2026<\/p>\n
\u2026a przy okazji zabezpieczmy si\u0119 przed narastaj\u0105c\u0105 fal\u0105 prawicowych i lewicowych ekstremizm\u00f3w. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zadaniem ordynacji proporcjonalnej jest zabezpieczenie ma\u0142ym partiom miejsca w parlamencie. Ordynacje proporcjonalne wymy\u015blono i wprowadzono w Europie, by obroni\u0107 partie mieszcza\u0144skie przed wypchni\u0119ciem ze sceny politycznej przez partie socjaldemokratyczne oraz by umo\u017cliwi\u0107 socjaldemokratom skoncentrowanym w o\u015brodkach miejskich uzyskanie reprezentacji politycznej bli\u017cszej ich poparciu spo\u0142ecznemu pomimo wielu antydemokratycznych rozwi\u0105za\u0144 broni\u0105cych na prze\u0142omie XIX i XX wieku […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":{"0":"post-814","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-jednomandatowe-okregi-wyborcze"},"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=814"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/814\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}