\nNa prze\u0142omie lat 80-ych i 90-ych ba\u0142agan prawny by\u0142 na r\u0119k\u0119 elitom PRLu. Zniesienie barier wej\u015bcia do dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej (firmy polonijne w latach 70ych, a potem Rakowski w 1988) oraz zmniejszenie pewno\u015bci co do wymog\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cego prawa pozwoli\u0142o tym elitom zarobi\u0107 sw\u00f3j pierwszy milion na rozkradaniu pa\u0144stwowego maj\u0105tku.<\/p>\n
Ludzie z koneksjami ze starego re\u017cimu tworzyli kapita\u0142 pocz\u0105tkowy grabi\u0105c mienie pa\u0144stwowe i \u017ceruj\u0105c na zam\u00f3wieniach pa\u0144stwowych. Do sprawnego i bezpiecznego \u017cerowania na wsp\u00f3\u0142obywatelach konieczna by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca i ochrona ze strony skorumpowanych urz\u0119dnik\u00f3w, funkcjonariuszy i s\u0119dzi\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142praca tych reprezentant\u00f3w pa\u0144stwa nie tylko umo\u017cliwia\u0142a bezpieczne przej\u0119cie aktyw\u00f3w pa\u0144stwa ale r\u00f3wnie\u017c stanowi\u0142a dobre narz\u0119dzie ofensywne \u2013 w razie czego na konkurencj\u0119 nasy\u0142ano urz\u0119dnik\u00f3w lub funkcjonariuszy. W ten spos\u00f3b ka\u017cda gmina i bran\u017ca uzyska\u0142a swych oligarch\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na pograniczu publicznego i prywatnego.<\/p>\n
Niejasne prawo, rosn\u0105ca ilo\u015b\u0107 urz\u0119dnik\u00f3w z nak\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 kompetencjami, luki prawne szyte na zam\u00f3wienie na wz\u00f3r afery alkoholowej stworzy\u0142y przyjazny klimat dla bogacenia si\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re potrafi\u0142y i mog\u0142y zainwestowa\u0107 w ochron\u0119 ze strony skorumpowanych przedstawicieli pa\u0144stwa. Jednak w tym porz\u0105dku spo\u0142eczno-gospodarczym tkwi\u0142y dwie sprzeczno\u015bci, kt\u00f3re go wyko\u0144czy\u0142y.<\/p>\n
Po pierwsze, czym wi\u0119cej rozkradziono tym mniej zosta\u0142o do rozkradzenia i tym mniejsze korzy\u015bci z kradzie\u017cy i utrzymywania korupcyjnych uk\u0142ad\u00f3w. Po drugie, gminni, wojew\u00f3dzcy, oraz og\u00f3lnokrajowi oligarchowie wraz ze wzrostem swego udzia\u0142u w rynku i konsolidacj\u0105 kolejnych bran\u017c coraz cz\u0119\u015bciej konkurowali ze sob\u0105. Czym wi\u0119kszy odnie\u015bli sukces, tym bardziej byli skazani na zderzenie si\u0119 z innymi oligarchami na zasadzie m\u00f3j uk\u0142ad, kontra tw\u00f3j uk\u0142ad.<\/p>\n
W takiej sytuacji utrzymywanie korupcyjnych uk\u0142ad\u00f3w przesta\u0142o dawa\u0107 przyrost sprzeda\u017cy, zysku i udzia\u0142u w rynku, a sta\u0142o si\u0119 podatkiem od mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci. Ba\u0142agan prawny przesta\u0142 pasowa\u0107 elitom. Elity starego re\u017cimu posiada\u0142y ju\u017c prywatny maj\u0105tek i chcia\u0142y go pomna\u017ca\u0107 prowadz\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. Pojawi\u0142 si\u0119 z ich strony popyt na ochron\u0119 maj\u0105tku przez pa\u0144stwo, oraz sprawne egzekwowania roszcze\u0144 w s\u0105dach. A co najwa\u017cniejsze owym elitom zacz\u0119\u0142a pasowa\u0107 zasada r\u00f3wno\u015bci wobec prawa, bo tylko gdy uzyskaj\u0105 pewno\u015b\u0107, \u017ce korupcyjne uk\u0142ady utrac\u0105 swe prze\u0142o\u017cenie b\u0119d\u0105 mog\u0142y rozbroi\u0107 si\u0119 z inwestowania w dalsze utrzymywanie tych uk\u0142ad\u00f3w. S\u0142owem ba\u0142agan prawny przesta\u0142 im pasowa\u0107, bo obni\u017ca\u0142 warto\u015b\u0107 ich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 gospodarczych. Na mojego czuja to zjawisko sta\u0142o si\u0119 widoczne za rz\u0105du AWS, a nasili\u0142o za schy\u0142ku Millera.<\/p>\n
Jednak zapotrzebowanie obecnych elit gospodarczych na \u0142ad prawny jest spo\u0142ecznie suboptymalne. Elitom gospodarczym pasuj\u0105 wszystkie reformy, kt\u00f3re zwi\u0119ksz\u0105 wydajno\u015b\u0107 gospodarki, bez zwi\u0119kszania konkurencji ze strony nowych przedsi\u0119biorc\u00f3w. Chc\u0105 podwy\u017cszy\u0107 warto\u015b\u0107 swych przedsi\u0119biorstw, bez nara\u017cania si\u0119 na utrat\u0119 udzia\u0142\u00f3w w rynku i zysk\u00f3w. W rezultacie d\u0105\u017cy\u0107 b\u0119d\u0105 do zmian typu zwi\u0119kszenie efektywno\u015bci s\u0105d\u00f3w i zmniejszenie \u0142ap\u00f3wkarstwa. Natomiast sabotowa\u0107 b\u0119d\u0105 reformy zwi\u0119kszaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wej\u015bcia do konkurencji gospodarczej nowych ludzi (zwane z angielskiego deregulacj\u0105), bo cho\u0107 reformy te zwi\u0119kszy\u0142yby warto\u015b\u0107 ca\u0142ej gospodarki, to zmniejszy\u0142yby warto\u015b\u0107 wielu obecnie istniej\u0105cych przedsi\u0119biorstw.<\/p>\n
W najbli\u017cszych 5-10 latach staniemy si\u0119 w wi\u0119kszym stopniu pa\u0144stwem prawa, ale nadal b\u0119dziemy pa\u0144stwem z ograniczon\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 konkurencji gospodarczej. Uczynimy cz\u0119\u015bciowy krok w kierunku otwartego porz\u0105dku spo\u0142ecznego, bo zmniejszy si\u0119 zakres uk\u0142adu i zwi\u0119kszy r\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa. Ale ca\u0142y czas b\u0119dziemy ograniczeni przez nadmiernie restrykcyjne prawo, oraz zbyt du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 urz\u0119dnik\u00f3w. Istniej\u0105cych przedsi\u0119biorc\u00f3w sta\u0107 by poradzi\u0107 sobie z tymi przeszkodami, a spora ilo\u015b\u0107 nowych polskich przedsi\u0119biorc\u00f3w za\u0142o\u017cy swe biznesy w Irlandii i Wielkiej Brytanii.<\/p>\n
Dopiero, gdy gospodark\u0119 dotknie wi\u0119kszy kryzys gospodarczy (na przyk\u0142ad zderzymy si\u0119 konstytucyjnym ograniczeniem zad\u0142u\u017cenia pa\u0144stwowego do PKB na poziomie 60% lub gwa\u0142townie pog\u0142\u0119bi si\u0119 deficyt systemu emerytalnego i opieki medycznej) a elity polityczne w obawie o sw\u0105 pozycj\u0119 b\u0119d\u0105 chcia\u0142y wycisn\u0105\u0107 z gospodarki dost\u0119pne rezerwy mo\u017cliwym b\u0119dzie przeprowadzenie deregulacji. Ale to dopiero za 10-15 lat\u2026<\/p>\n<\/blockquote>\n
Dziesi\u0119\u0107 lat to cholernie d\u0142ugo dla cz\u0142owieka, ale bardzo kr\u00f3tko dla gospodarki i spo\u0142ecze\u0144stwa. W 2017 minie dekada, od czasu gdy pisa\u0142em powy\u017csze. Elity gospodarcze i polityczne mog\u0142y przez t\u0119 dekad\u0119 la\u0107 ciep\u0142\u0105 wod\u0119 a same si\u0119 bogaci\u0107 na p\u00f3\u0142zamkni\u0119tym porz\u0105dku spo\u0142ecznym, bo da\u0142y nam pozorowan\u0105 modernizacj\u0119. Tak owszem tony betonu si\u0119 lej\u0105. Gazeta Wyborcza drukuje zdj\u0119cia nowych autostrad, dworc\u00f3w itp. Zupe\u0142nie jak niegdy\u015b Trybuna Ludu, gdy broni\u0142a jedynie s\u0142usznej Partii. To mo\u017ce dzia\u0142a\u0107. Do dzi\u015b pami\u0119tam wra\u017cenie jakie na mnie kilkuletnim ch\u0142opaku w latach 70ych zrobi\u0142a gierk\u00f3wka z Warszawy na po\u0142udnie po kt\u00f3rej przemieszczali\u015bmy si\u0119 z bratem i rodzicami ma\u0142ym polskim fiatem w drodze na wakacje nad Balatonem. Te dwa pasy w ka\u017cd\u0105 stron\u0119 i parkingi przy drodze na odpoczynek robi\u0142y wra\u017cenie na ma\u0142olacie dla kt\u00f3rego modernizacja by\u0142a poj\u0119ciem nieznanym. Ale kontrast gierk\u00f3wki z kr\u0119tymi dr\u00f3\u017ckami znanymi z \u00f3wczesnej Polski by\u0142 oczywisty nawet dla niezm\u0105conego wiedz\u0105 i do\u015bwiadczeniem umys\u0142u dziecka.<\/p>\n
Niestety nowoczesno\u015b\u0107 to nie kilometry autostrad, ale takie urz\u0105dzenie spo\u0142ecze\u0144stwa, \u017ce potrafi wyznacza\u0107 sobie istotne w danym momencie cele rozwojowe oraz mobilizowa\u0107 i koncentrowa\u0107 \u015brodki na ich sprawne osi\u0105gni\u0119cie. Niestety dopalacz kasy z UE przed\u0142u\u017cy\u0142 u\u0142ud\u0119 modernizacji w wersji manny dla wszystkich i na wszystko. Teraz wr\u0119cz oduczamy si\u0119 nowoczesnego i sprawnego zarz\u0105dzania pa\u0144stwem. Wysokie pensje dla urz\u0119dnik\u00f3w, s\u0119dzi\u00f3w, nauczycieli. Dotacje dla g\u00f3rnik\u00f3w i rolnik\u00f3w. Hojne emerytury. Autostrady tam gdzie by wystarczy\u0142y dobre drogi ekspresowe. Stadiony kt\u00f3re nigdy na siebie nie zarobi\u0105 i aquaparki, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 finansowym kamieniem na szyi miast i miasteczek. Mamy na wszystko i dla wszystkich. Do czasu.<\/p>\n
Kr\u0105\u017c\u0105ce w mediach i internecie zestawienia firm internetowych, kt\u00f3re powsta\u0142y z dotacji \u2013 by potem szybko zbankrutowa\u0107 to zapowied\u017a ko\u0144ca naszej powierzchownej i pozorowanej modernizacji. Z dotacji nie b\u0119dzie ani Noki, ani Googla, ani Microsoftu. Pozostan\u0105 kolesie kt\u00f3rzy prze\u017carli ja\u0142mu\u017cn\u0119 z UE oraz setki tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3re wyspecjalizowa\u0142y si\u0119 w rozdzielaniu ja\u0142mu\u017cny. Oni i ich ch\u0119\u0107 dalszego \u201emodernizowania\u201d b\u0119d\u0105 dla nas obci\u0105\u017ceniem na dekady.<\/p>\n
Wy\u0142\u0105czenia pr\u0105du to kolejny sygna\u0142 wyczerpywania si\u0119 udawanej modernizacji. O braku mocy i niedoinwestowaniu linii przesy\u0142owych m\u00f3wi si\u0119 od lat. Co prawda Gazeta Wyborcza donosi, \u017ce wy\u0142\u0105czenia pr\u0105du s\u0105 przez katastroficzne i nieprzewidywalne wydarzenia pogodowe. Tak samo jak podczas zimy stulecia Trybuna Ludu pisa\u0142a o ch\u0142odnych mieszkaniach. Owszem pogoda co jaki\u015b czas jest ekstremalna. Ale wy\u0142\u0105czenia pr\u0105du dzi\u015b i ch\u0142odne mieszkania wtedy, to nie si\u0142a wy\u017csza, to obna\u017cenie s\u0142abo\u015bci pozornej modernizacji. Ko\u0142derka jest coraz kr\u00f3tsza. Jeszcze mo\u017cna finansowa\u0107 niewydajne kopalnie miliardami zabranymi energetyce. Ale energetyce dojonej by przed wyborami podtrzyma\u0107 kopalnie zabraknie na inwestycje.<\/p>\n
Narastaj\u0105ce wyczerpywanie si\u0119 imitacyjnego modelu rozwoju finansowanego kredytem i dotacjami z UE naruszy status quo polityczne. Wtedy b\u0119dzie mo\u017cliwe polepszenie instytucji. Rokita przesadza z pesymizmem. Je\u015bli uda\u0142o si\u0119 nam wprowadzi\u0107 ko\u015blaw\u0105 bo ko\u015blaw\u0105, ale jednak demokracj\u0119, je\u015bli uda\u0142o si\u0119 nam wprowadzi\u0107 gospodark\u0119 rynkow\u0105, mo\u017ce peryferyjn\u0105, rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 na kredyt i na technologiach z zagranicy, ale jednak o wiele bardziej wydajn\u0105 ni\u017c ta z PRLu to mo\u017ce si\u0119 nam uda\u0107 naprawi\u0107 nasze instytucje.<\/p>\n
Polacy coraz bardziej s\u0105 obywatelami. Coraz bardziej domagaj\u0105 si\u0119 upodmiotowienia. Najwi\u0119ksze ruch obywatelskie ostatniego roku czy dw\u00f3ch, wybory w okr\u0119gach jednomandatowych, sprzeciw wobec posy\u0142ania sze\u015bciolatk\u00f3w do szk\u00f3\u0142, ruchy miejskiej, narastaj\u0105ce domaganie si\u0119 dost\u0119pu do informacji publicznej, maj\u0105 jeden wsp\u00f3lny mianownik: Polacy chc\u0105 mie\u0107 wi\u0119cej do powiedzenia o swoim losie. To dobrze wr\u00f3\u017cy dla wolno\u015bciowej zmiany instytucji, gdy kryzys naruszy status quo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
S\u0105dz\u0105c po jego ostatnich wypowiedziach Jan Rokita z cz\u0142owieka racjonalnego i optymistycznego przeszed\u0142 na pozycje mistycyzmu i imposybilizmu. Kilka dni temu da\u0142 poni\u017csz\u0105 wypowied\u017a do Kultury Liberalnej: \u201eW ci\u0105gu ostatnich 10 lat straci\u0142em wiar\u0119 w to, \u017ce Polska jest zdolna do skoku instytucjonalnego, tego co nazywa\u0142em \u2018szarpni\u0119ciem cuglami\u2019. G\u0142\u0119biej postudiowa\u0142em polsk\u0105 histori\u0119, zastanowi\u0142em si\u0119 nad […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":{"0":"post-808","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ekonomia-polityczna"},"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/808","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=808"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/808\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}