{"id":431,"date":"2011-06-01T12:34:48","date_gmt":"2011-06-01T12:34:48","guid":{"rendered":"http:\/\/dobrowol.org\/blog\/2011\/06\/01\/polska_to_nie_jest_kraj_dla_mo_4\/"},"modified":"2011-06-01T12:34:48","modified_gmt":"2011-06-01T12:34:48","slug":"polska_to_nie_jest_kraj_dla_mo_4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2011\/06\/01\/polska_to_nie_jest_kraj_dla_mo_4\/","title":{"rendered":"Polska to nie jest kraj dla m\u0142odych – 5"},"content":{"rendered":"
W poniedzia\u0142ek w debacie „M\u0142odzi jako problem i wyzwanie” w Fundacji Batorego<\/a> da\u0142em prezentacj\u0119<\/a> n\/t gospodarczego konfliktu pokole\u0144. Poni\u017cej zapis mojej wypowiedzi spisany z pami\u0119ci. Jutro dam swoje spostrze\u017cenia co do wypowiedzi socjologów bior\u0105cych udzia\u0142 w konferencji.<\/div>\n

<\/p>\n

Dzien dobry nazywam si\u0119 Pawe\u0142 Dobrowolski i przedstawi\u0119 dzi\u015b pa\u0144stwu przegl\u0105d informacji statystycznych opisuj\u0105cych gospodarczy konflikt pokole\u0144. Pozwol\u0119 sobie uj\u0105\u0107 temat inaczej ni\u017c zaproponowa\u0142 to nasz gospodarz. Zamiast mówi\u0107 o „m\u0142odych jako problemie i wyzwaniu”, b\u0119d\u0119 mówi\u0142 o starych jako problemie i wyzwaniu. Od razu spiesz\u0119 powiedzie\u0107 dlaczego:<\/p>\n

\n

1.    M\u0142odzi nie s\u0105 problemem lecz dojn\u0105 krow\u0105.<\/strong> To m\u0142odzi p\u0142aca za starzenie si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa i marnotrawstwo PRL. A kolejni rz\u0105dz\u0105cy bez wzgl\u0119du na panuj\u0105cy system i opcj\u0119 polityczn\u0105 robi\u0105 dobrze obywatelom tu i teraz przerzucaj\u0105c koszty na m\u0142odych. <\/p>\n

2.    Model transferów mi\u0119dzygeneracyjnych wypracowany w epoce wysokiej dzietno\u015bci, sta\u0142 si\u0119 w epoce niskiej dzietno\u015bci niesprawiedliwy,<\/strong> bowiem powoduje, \u017ce pokolenia starsze obci\u0105\u017caj\u0105 m\u0142odzie\u017c i pokolenia nienarodzone, nieproporcjonalnie du\u017c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kosztów starzenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

3.    Starsi Polacy za po\u015brednictwem bud\u017cetu podnosz\u0105 swoj\u0105 stop\u0119 \u017cyciow\u0105, a rachunek za w\u0142asn\u0105 konsumpcj\u0119,w postaci oficjalnego d\u0142ugu publicznego oraz wysokich niezewidencjonowanych zobowi\u0105za\u0144 pa\u0144stwa, przerzucaj\u0105 na m\u0142odych<\/strong> obywateli. Zap\u0142ac\u0105 go m\u0142odzi i jeszcze nienarodzeni w wy\u017cszych podatkach, ni\u017cszych \u015bwiadczeniach i gorszej infrastrukturze publicznej.<\/p>\n

4.    Nie ma \u017cadnego konfliktu pokole\u0144, bo m\u0142odzi nie widz\u0105 i nie wiedz\u0105 jak s\u0105 wykorzystywani.<\/strong> Konflikt b\u0119dzie, gdy m\u0142odzi zrozumiej\u0105 skal\u0119 redystrybucji mi\u0119dzypokoleniowej od m\u0142odszych do starszych za dekad\u0119 do dwóch dekad. Ale wtedy b\u0119dzie za pó\u017ano by unikn\u0105\u0107 brutalnego zderzenia pokoleniowych egoizmów…<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\u0179ród\u0142em konfliktu jest starzenie si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Jeszce pó\u0142 wieku temu na jednego emeryta lub rencist\u0119 przypada\u0142o kilkana\u015bcie osób w wieku produkcyjnym:<\/p>\n\"liczba\n

Dzi\u015b jest to poni\u017cej trzech osób. A zwa\u017cywszy, \u017ce aktywnych zawodowo jest oko\u0142o po\u0142owa Polaków w wieku produkcyjnym, oznacza to \u017ce jednego emeryta lub rencist\u0119 musi utrzyma\u0107 mniej ni\u017c dwie osoby. A to obci\u0105\u017cenie pracuj\u0105cych m\u0142odych b\u0119dzie rosna\u0107 wraz z dlaszym starzeniem si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Gdyby\u015bmy chcieli podzieli\u0107 si\u0119 kosztem starzenia spo\u0142ecze\u0144stwa sprawiedliwie to nale\u017ca\u0142o zacz\u0105\u0107 pó\u0142 wieku temu. By system emerytalny by\u0142 neutralny pieni\u0119\u017cnie dla poszczególnych pokole\u0144 przej\u015bcie na emerytury kapita\u0142owe (czyli takie które s\u0105 finansowane z oszcz\u0119dno\u015bci przysz\u0142ych emerytów, a nie z podatków na\u0142o\u017conych na ich dzieci i wnuków) nale\u017ca\u0142o zacz\u0105\u0107 za Gomu\u0142ki. Niestety zamiast reformowa\u0107 politycy PRL rozdawali przywileje emerytalne rolnikom, górnikom, hutnikom, kolejarzom i nauczycielom na koszt przysz\u0142ych pokole\u0144, czyli dzisiejszych m\u0142odych. <\/div>\n
Skutek jest taki, \u017ce jeste\u015bmy bardzo chojni dla emerytów. Pomimo m\u0142odego jak na Europ\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa Polska jest w grupie pa\u0144stw wydaj\u0105cych najwi\u0119kszy procent PKB na emerytury:<\/div>\n

 <\/p>\n

M\u0142odzi oprócz tego, \u017ce s\u0105 dla emerytów chojni to jeszcze uratowali ZUS przez bankructwem. Dotychczasowy system emerytalny, gdzie dzieci i wnuki p\u0142aci\u0142y za emerytury swoich dziadków i rodziców by\u0142 nie do utrzymania w obliczu starzenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Dlatego od tego systemu pokoleniowego przeszli\u015bmy na system sk\u0142adkowy, gdzie ka\u017cdy odk\u0142ada na w\u0142asn\u0105 emerytur\u0119. Jednak obecni m\u0142odzi i jeszcze jedno nast\u0119pne pokolenie s\u0105 generacjami przej\u015bciowymi, które za emerytury zap\u0142ac\u0105 dwa razy. Najpierw sp\u0142aca d\u0142ug, który narós\u0142 w systemie ZUS, a potem zap\u0142ac\u0105 sobie za w\u0142asne emerytury:<\/p>\n

\"m\u0142odzi <\/p>\n

Skutek b\u0119dzie taki, \u017ce w ZUS relacja ostatniej pensji do emerytury wynosi ok 60%, a w OFE ok. 30%.<\/p>\n

Co m\u0142odzi dostan\u0105 za te po\u015bwi\u0119cenia? D\u0142ug prosz\u0119 pa\u0144stwa. D\u0142ug! Obecnie oficjalne zad\u0142u\u017cenie publiczne na g\u0142ow\u0119 obywatela wynosi ponad 20 tys z\u0142otych, co stanowi ok 55% PKB. Lecz doliczaj\u0105c ukryte zobowi\u0105zania emerytalne d\u0142ug publiczne na g\u0142ow\u0119 ka\u017cdego obywatela wynosi ok 90 tys z\u0142otych, czyli ok 220% PKB. Jakie jest \u017aród\u0142o tego ukrytego d\u0142ugu publicznego? D\u0142ug wobec banków i posiadaczy obligacji ksi\u0119gowany jest memoria\u0142owo czyli w ca\u0142ej warto\u015bci, gdy tylko powstaje. Natomiast zobowi\u0105zania emerytalne s\u0105 ksi\u0119gowane kasowo czyli w statystyce pa\u0144stwowej pojawiaj\u0105 si\u0119 dopiero w roku wyp\u0142aty. Przyk\u0142adowo, gdy pa\u0144stwo uchwali\u0142o na koszt przysz\u0142ych pokole\u0144 przywileje emerytalne dla górników warte wed\u0142ug szacunków oko\u0142o 70 miliardów z\u0142otych to oficjalnych d\u0142ug pa\u0144stwa nie wzrós\u0142 nawet ani o jeden grosz. A przecie\u017c istnieje jak najbardziej wymagalne zobowi\u0105zanie. Potwierdzone doktryn\u0105 Trybuna\u0142u Konstytucyjnego o prawach nabytych, oraz si\u0142\u0105 kilofów górników.<\/p>\n

Niestety pokusa robienia dobrze tu i teraz obywatelom na koszt przysz\u0142ych pokole\u0144 jest wiecznie \u017cywa bez wzgl\u0119du na system polityczny oraz personalia rz\u0105dz\u0105cych. Na koszt przysz\u0142ych pokole\u0144: Gierek da\u0142 emerytury rolnikom, Jaruzelski da\u0142 przywilej wcze\u015bniejszych emerytur dla wybranych bran\u017c, SLD za Kwa\u015bniewskiego da\u0142o \u0142atwe renty oraz przywileje emerytalne s\u0119dziom i prokuratorom, PiS zwi\u0119kszy\u0142  indeksacj\u0119 emerytur o wzrost p\u0142ac, Tusk z Bonim wykonali skok na OFE.  Premier Tusk i minister Boni chwal\u0105 si\u0119, \u017ce antyreforma OFE do roku 2020 zmniejszy potrzeby po\u017cyczkowe pa\u0144stwa o 195 miliardów. Maj\u0105 racj\u0119.  Niestety maj\u0105 te\u017c nadziej\u0119, \u017ce m\u0142odzi nie zauwa\u017c\u0105, \u017ce skok na OFE tylko do 2020 wychoduje na kontach ZUS d\u0142ug w wysoko\u015bci 232 miliardów.  Wyborcy tu i teraz zaoszcz\u0119dz\u0105 195 miliardów. A m\u0142odzi b\u0119d\u0105 na sam rok 2020 do ty\u0142u o 232 miliardy. Strach pyta\u0107 co b\u0119dzie dalej…<\/p>\n

Tyle o redystrybucji od m\u0142odszych do starszych za pomoc\u0105 bud\u017cetu. A jak wygl\u0105da sytuacja na rynku pracy? Starsi Polacy unikaj\u0105 pracy. W grupie wiekowej 55-64 aktywnych zawodowo jest tylko 1\/3 Polaków, a dla porównania w tej samej grupie wiekowej aktywnych zawodowo jest 80% Islandczyków: <\/p>\n

\"aktywno\u015b\u0107 <\/p>\n

Dla starszych Polaków z prac\u0105 niski oficjalny wiek emerytalny, wczesne emerytury, oraz chojne rozdawane renty pozwalaj\u0105 \u017cy\u0107 na koszt m\u0142odszych cz\u0119\u015bciej ni\u017c inni Europejczycy. Natomiast dla starszych Polaków bez pracy pseudprzywileje takie jak ochrona przed zwolnieniem w okresie przedemerytalnym czyni\u0105 ich niezatrudnialnymi i zmuszaj\u0105 do \u017cycia na koszt m\u0142odszych.<\/p>\n

A jak wygl\u0105da sytuacja m\u0142odych na rynku pracy? Zostali wypchni\u0119ci z polskiego rynku pracy na rynek europejski. Prawie zawsze bezrobocie m\u0142odych jest wy\u017csze ni\u017c bezroboci\u0119 starszych, gdy\u017c praca m\u0142odych ze wzgl\u0119du na niskie do\u015bwiadczenie jest mniej warta. Z tym \u017ce, w Polsce ta zale\u017cno\u015b\u0107 przybiera warto\u015b\u0107 skrajn\u0105. Przez wiele lat mieli\u015bmy najwi\u0119ksz\u0105 ró\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy bezrobociem m\u0142odych i starych w c<\/p>\n

a\u0142ej Unii Eruopejskiej. Dopiero wej\u015bcie do Uni Europejskiej i zarobkowe wyjazdy m\u0142odych Polaków zacz\u0119\u0142y t\u0119 ró\u017cnic\u0119 w generacyjnych stopach bezrobocia zmniejsza\u0107, zw\u0142aszcza po roku 2007, gdy zacz\u0119\u0142y si\u0119 masowe wyjazdy do Wlk. Brytanii i Irlandii.<\/p>\n

Co wypycha m\u0142odych z polskiego rynku pracy? W ka\u017cdym kraju bezrobocie m\u0142odych jest wy\u017csze ni\u017c starszych. Ale w Polsce ta ró\u017cnica na niekorzy\u015b\u0107 m\u0142odych jest o o wiele wy\u017csza ni\u017c w innych krajach. Przedewszystkim ze wzgl\u0119du na bardzo wysokie opodatkowanie pracy  szczególnie dotkliwe dla m\u0142odych, których praca jest mniej warta, gdy\u017c nie maj\u0105 jeszcze do\u015bwiadczenia. Dla wielu m\u0142odych osób to co s\u0105 w stanie zarobi\u0107 po odj\u0119ciu kosztów opodatkowania jest mniej ni\u017c suma potrzebna na samodzielne utrzymanie si\u0119 tam gdzie jest praca czyli w du\u017cych miastach. Pó\u0142 biedy je\u015bli taki m\u0142ody mo\u017ce mieszka\u0107 u rodziców. Gorzej je\u015bli jest ze wsi lub miasteczka. Ponadto m\u0142odych z rynku pracy wypychaj\u0105 zwi\u0105zki zawodowe trzymaj\u0105ce przemys\u0142, które s\u0105 sprzysi\u0119\u017ceniami posiadaj\u0105cych prac\u0119, oraz zach\u0142anne korporacje zawodowe w us\u0142ugach, które tworz\u0105 m\u0142odym bariery wej\u015bcia na rynek w kilkudziesi\u0119ciu zawodach. Ponadto socjalistyczny kodeks pracy uprzywilejowuje pracuj\u0105cych (czyli starszych) oraz zwi\u0119ksza koszt pracy co jest szczególnie dotkliwe dla m\u0142odych i tworzy kolejn\u0105 barier\u0119 dla ich zatrudniania.<\/p>\n

Wbrew powszechnym stereotypom bieda w Polsce jest problemem m\u0142odych. Premier Miller barwni opisywa\u0142 emerytów szukaj\u0105cych jedzenia w \u015bmietnikach. Jednak prawdzie bli\u017cszy jest obraz m\u0142odych szukaj\u0105cych jedzenia w \u015bmietnikach. W Polsce emeryci nie sa jako\u015b specjalnie ubodzy. Bior\u0105c za miar\u0119 statystyczne ryzyko ubóstwa czyli dochód po transferach w wysoko\u015bci poni\u017cej 60% mediany okazuje si\u0119, \u017ce polscy seniorzy wypadaj\u0105 na tle Europy ca\u0142kiem dostatnio:<\/p>\n

 \"ubostwo<\/p>\n

Niestety m\u0142odzi w Polsce wypadaj\u0105 ju\u017c znacznie gorzej:<\/p>\n

 \"ubustwo<\/p>\n

Prawda o ubóstwie w Polsce jest taka, \u017ce ryzyko ubóstwa maleje z wiekiem. Bieda w Polsce to przedewszystkim bieda m\u0142odych rodziców i ich dzieci.<\/p>\n

Dlaczego m\u0142odzi przegrali mi\u0119dzygeneracyjny konlikt pokole\u0144? Starsi g\u0142ósuj\u0105 w wyborach, s\u0105 roszczeniowi i zorganizowani w zwi\u0105zki zawodowe, partie polityczne, i korporacje zawodowe. Natomiast m\u0142odsi praktykuj\u0105 indywidualne strategie polepszenia stopy \u017cyciowej. Politycy dobrze wiedz\u0105, \u017ce cho\u0107 m\u0142odzi s\u0105 liczebni jako pokolenie to jako wyborcy jest ich niewielu:<\/p>\n

 \"udzia\u0142<\/p>\n

To s\u0105 akurat dane z wyborów bodaj\u017ce z roku 2003, lecz ta prawid\u0142owo\u015b\u0107 jest niezmienna. Ale te\u017c sta\u0142a dla wszystkich krajów dla których widzia\u0142em dane. Obywatele zaczynaj\u0105 cz\u0119\u015bciej g\u0142osowac dopiero po trzydziestym roku \u017cycia. A w sytuacji gdy m\u0142odzi s\u0105 ma\u0142\u0105 grup\u0105 wyborców, a do tego nie\u015bwiadom\u0105 kosztów na\u0144 nak\u0142adanych nie mo\u017cna dziwi\u0107 si\u0119 politykom, którzy dzia\u0142aj\u0105 na szkod\u0119 m\u0142odych.
 
Co nas czeka w najbli\u017cszej dekadzie? Przerzucanie kosztów w przysz\u0142o\u015b\u0107 na kolejne pokolenia si\u0119 ko\u0144czy. Niegdysiejsza odleg\u0142a przysz\u0142o\u015b\u0107 jest tu\u017c, tu\u017c…  A kilka strukturalnych czynników ekonomicznych powoduje, \u017ce mi\u0119dzygeneracyjny konflikt gospodarczy b\u0119dzie narasta\u0142:<\/p>\n