{"id":391,"date":"2010-10-12T12:47:02","date_gmt":"2010-10-12T12:47:02","guid":{"rendered":"http:\/\/dobrowol.org\/blog\/2010\/10\/12\/instytucje_kultura_i_rozwuj_3\/"},"modified":"2010-10-12T12:47:02","modified_gmt":"2010-10-12T12:47:02","slug":"instytucje_kultura_i_rozwuj_3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2010\/10\/12\/instytucje_kultura_i_rozwuj_3\/","title":{"rendered":"Instytucje, kultura i rozwuj – 3"},"content":{"rendered":"
Wbrew wspu\u0142czesnej poprawno\u015bci politycznej kultury dziel\u0105 si\u0119 na lepsze i gorsze. Jedne bardziej sprzyjaj\u0105 wzrostowi gospodarczemu. Drugie mniej. <\/div>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Spujrz na Chiny. 1000 lat temu Chiny  mia\u0142y lepsze technologie ni\u017c Europa. Ju\u017c w XIII wieku stosowa\u0142y np. artyleri\u0119, oraz stosowa\u0142y w obrubce w\u0142ukien do produkcji prz\u0119dzy si\u0142\u0119 mechaniczn\u0105 zasilan\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 wod\u0105. Ale gdy do Chin dotarli Europejczycy zastali mury obronne z dzia\u0142obitniami na kturych ju\u017c nie by\u0142o armat, a technika mechanicznej obrubki konopii zosta\u0142a dawno zapomniana. Jednemu cesarzowi nie podoba\u0142y si\u0119 armaty, innemu m\u0142yny mechaniczne, a ich edykty przyj\u0119to z konfucja\u0144skim spokojem i pokor\u0105. Potem ju\u017c Chi\u0144czycy importowali tkaniny tanio, bo mechanicznie produkowane w Anglii.<\/div>\n

<\/p>\n

To co okre\u015blamy jako instytucje spo\u0142eczno-gospodarcze zazwyczaj ma g\u0142\u0119bokie pod\u0142o\u017ce kulturowe. Niemcuw w XX wieku podziwiano za niezale\u017cno\u015b\u0107 Bundesbanku ich banku centralnego. I owszem, gdy bada\u0107 rozwi\u0105zania takie jak kadencyjno\u015b\u0107 w\u0142adz banku centralnego czy te\u017c prawo politykuw do odwo\u0142ania kierownikuw banku centralnego to Niemcy mieli jeden z najbardziej niezale\u017cnych bankuw centralnych. Lecz rozwi\u0105zania instytucjonalne s\u0105 tylko wyra\u017ceniem woli obywateli. Przecie\u017c to ustawa zabrania\u0142a niemieckim politykom gmera\u0107 przy Bundesbanku. A ustawy politycy mog\u0105 zmienia\u0107. Politcy nie naruszyli instytucjonalnej niezale\u017cno\u015bci Bundesbanku bo si\u0119 bali. Wszyscy Niemcy pami\u0119taj\u0105 co si\u0119 z nimi sta\u0142o, gdy warto\u015b\u0107 waluty zosta\u0142a zniszczona po pierwszej wojnie \u015bwiatowej.  <\/div>\n

<\/p>\n

Instytucje, te szeroko rozumiano po angloameryka\u0144sku, a nie budynki z bia\u0142o czerwon\u0105 tabliczk\u0105 s\u0105 zazwyczaj rezultatem historycznego przypadku. Taka rewolucja angielska z 1688 roku przez przypadek umo\u017cliwi\u0142a pa\u0144stwu angielskiemu zaci\u0105ganie ogromnych po\u017cyczek na prowadzenie wojen, a wszystko dlatego, \u017ce trzeba by\u0142o ograniczy\u0107 w\u0142adz\u0119 krula, oraz ograniczy\u0107 sk\u0142onno\u015b\u0107 kruluw do wydawania wi\u0119cej ni\u017c zbierali w podatkach i innych dochodach. <\/div>\n

<\/p>\n

Przed rokiem 1688 w Angli jak w ca\u0142ej Europie po\u017cyczki pa\u0144stwa by\u0142y osobistym zobowi\u0105zaniem krula. A krulowie tak maj\u0105, \u017ce poniewa\u017c stanowi\u0105 prawo, oraz je egzekwuj\u0105 to regularnie decyduj\u0105 si\u0119 nie sp\u0142aca\u0107 zaci\u0105gni\u0119tych po\u017cyczek. Przyk\u0142aduw mo\u017cna mno\u017cy\u0107, ale prawie ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142 o tym co krul Francji zrobi\u0142 z templariuszami. Norm\u0105 wi\u0119c by\u0142o, \u017ce w ca\u0142ej Europie d\u0142ug publiczny nie przekracza\u0142 5% uwczesnego PKB. <\/div>\n

<\/p>\n

Wracaj\u0105c do naszych Angoli, gdy wygnali Jakuba II za jego zbytni katolicyzm oraz uciskanie obywateli i sprowadzili sobie za krula Wilhelma III Ora\u0144skiego to wprowadzili kilka nowo\u015bci do swych urz\u0105dze\u0144 politycznych. Po pierwsze krul przesta\u0142 by\u0107 wy\u0142\u0105cznie pomaza\u0144cem, jego w\u0142adza p\u0142yn\u0119\u0142a nie tylko od Boga, ale ruwnie\u017c z umowy z ludem. Je\u015bli kru\u0142 \u0142ama\u0142 umowy to obywatele mieli obowi\u0105zek wyst\u0105pi\u0107 przeciw krulowi. Uczyni\u0142o to ustawy parlamentu naczelnym \u017arud\u0142em prawa, kturego krul nie mug\u0142 \u0142ama\u0107 gdy\u017c grozi\u0142o to obaleniem jego panowania. Po drugie po kilku niefortunnych wcze\u015bniejszych do\u015bwiadczeniach ustalono, \u017ce zaci\u0105ganie d\u0142ugu wymaga ustawy parlamentu, a nie pogaw\u0119dki krula i kilku bankieruw. Skutek by\u0142 taki, \u017ce pa\u0144stwo nie mog\u0142o ju\u017c bezkarnie wypi\u0105\u0107 si\u0119 na kredytodawcuw i odmuwi\u0107 sp\u0142aty. A wr\u0119cz mog\u0142o teraz wiarygodnie zobowi\u0105za\u0107 si\u0119 do sp\u0142aty d\u0142ugu. W ko\u0144cu lepiej sp\u0142aci\u0107 d\u0142ug ni\u017c straci\u0107 koron\u0119. Instytucja polityczna zwana podzia\u0142em w\u0142adzy pomi\u0119dzy krulem a parlamentem uczyni\u0142a po\u017cyczanie pa\u0144stwu angielskiemu bezpiecznym interesem. I o dziwo tak jak ekonomia instytucji przewiduje d\u0142ug wiarygodnej Anglii wzrusl z tych 5% PKB typowych dla uwczesnej Europy do ponad 40%. By\u0142a kasa na statki, armaty, muszkiety itp zabawki. <\/div>\n

 <\/p>\n

Inne wpisy w w\u0105tku Instytucje, kultura, rozwuj:<\/strong><\/span> <\/p>\n

<\/p>\n

Demokracja a wojna na morzu<\/a><\/strong> – 30 wrze\u015bnia 2010 <\/span>– prowadzenie wojny na morzu jest dro\u017csze i bardziej skomplikowane ni\u017c prowadzenie wojny na l\u0105dzie. Wymaga wy\u017cszych podatkuw, oraz dogadywania si\u0119 w\u0142adzy z wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa. Skuktkuje to tym, \u017ce morskie potegi wojenne by\u0142y raczej demokracjami w odró\u017cnieniu od zamordystycznych pot\u0119g l\u0105dowych.<\/p>\n

Wspulnota miernot<\/a><\/strong> – 22 wrze\u015bnia 2010 – spo\u0142ecze\u0144stwa rz\u0105dzone przez du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej historii przez obce i wrogie w\u0142adze mog\u0142y wytworzy\u0107 normy, gdzie na rozkaz okupanta odpowiadano solennymi obietnicami jego wykonania, ale gdzie racjonalnym by\u0142o kombinowanie jak wykona\u0107 rozkaz jak najmniejszym kosztem.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wbrew wspu\u0142czesnej poprawno\u015bci politycznej kultury dziel\u0105 si\u0119 na lepsze i gorsze. Jedne bardziej sprzyjaj\u0105 wzrostowi gospodarczemu. Drugie mniej.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":{"0":"post-391","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-instytucje-kultura-rozwoj"},"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=391"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}