{"id":3053,"date":"2025-11-16T19:36:07","date_gmt":"2025-11-16T19:36:07","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/?p=3053"},"modified":"2026-04-16T14:31:13","modified_gmt":"2026-04-16T14:31:13","slug":"wladza-sedziow-amerykanskich-nad-tworzeniem-regulaminow-i-kodeksow-postepowania-w-sadach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2025\/11\/16\/wladza-sedziow-amerykanskich-nad-tworzeniem-regulaminow-i-kodeksow-postepowania-w-sadach\/","title":{"rendered":"W\u0142adza s\u0119dzi\u00f3w ameryka\u0144skich nad tworzeniem regulamin\u00f3w i kodeks\u00f3w post\u0119powania w s\u0105dach"},"content":{"rendered":"

Drodzy polscy prawnicy! Za ka\u017cdym razem gdy pisz\u0119, \u017ce lepiej b\u0119dzie gdy regulaminy s\u0105d\u00f3w i kodeksy post\u0119powania pisa\u0107 b\u0119d\u0105 s\u0119dziowie (patrz np. zrzut z ekranu poni\u017cej), to oponujecie twierdz\u0105c, \u017ce nie mo\u017ce tak by\u0107. Bo to niby narusza tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy, gdy\u017c wtedy s\u0119dziowie, by stanowili prawo. To dzi\u015b opisuj\u0119 jak w USA s\u0119dziowie tworz\u0105 s\u0105dowe regulaminy i kodeksy postepowania. <\/p>\n

\"\" <\/A> <\/p>\n

W USA w\u0142adza ustalania regulamin\u00f3w i procedur s\u0105d\u00f3w jest uznawana za w\u0142adz\u0119, kt\u00f3ra nie jest wy\u0142\u0105czno\u015bci\u0105 ani s\u0119dzi\u00f3w, ani legislatury, ale jest w\u0142adz\u0105 przypadaj\u0105c\u0105 s\u0119dziom, chyba, \u017ce legislatura dokona interwencji, w granicach przewidzianych konstytucj\u0105. Takie u\u0142o\u017cenie stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy w\u0142adzami, znane jest jako: doctrine of inherent judicial power over matters ancillary to the administration of justice, but concurrent with non-frustrating legislative power. <\/p>\n

Obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ameryka\u0144skich s\u0105d\u00f3w tworzy swoje regulaminy\/procedury w du\u017cym stopniu samodzielnie. U nas to materia ustawowa. Tam wy\u017csz\u0105 wag\u0119 przyk\u0142adaj\u0105 do podzia\u0142u, wzajemnego powstrzymywania si\u0119 i kontrwa\u017cenia w\u0142adz: uznaj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 s\u0119dzi\u00f3w w pisaniu regulamin\u00f3w i procedur. <\/p>\n

Od czasu do czasu parlamenty stanowe i federalne dokonuj\u0105 unormowa\u0144 w tym zakresie. Ale unormowanie te ograniczone s\u0105 w\u0142adz\u0105 s\u0119dzi\u00f3w do orzekania o konstytucyjno\u015bci takich unormowa\u0144. <\/p>\n

Historycznie u angloamerykan\u00f3w od czas\u00f3w niepami\u0119tnych regu\u0142y i procedury post\u0119powania w s\u0105dach tworzyli s\u0119dziowie. Po\u015bwiadczenie tego stanu rzeczy datowane jest do rz\u0105d\u00f3w Ryszarda II (1367-1400). Nie by\u0142a to jednak w\u0142adza wy\u0142\u0105czna. Parlament czasem dokonywa\u0142 wybi\u00f3rczych interwencji. <\/p>\n

Do XIX w USA przewaga s\u0119dzi\u00f3w na polu ustalania procedur by\u0142a dominuj\u0105ca. Regulaminy i procedury s\u0105dowe wynika\u0142y z precedensu ustalonego w poszczeg\u00f3lnych sprawach oraz z zasad formalnie uchwalonych przez poszczeg\u00f3lne s\u0105dy. <\/p>\n

Wraz z rozwojem wsp\u00f3\u0142czesnej gospodarki i zwi\u0119kszeniem liczebno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w, mia\u0142y miejsce kilka fal interwencji legislatur w regu\u0142y i procedury s\u0105dowe w celu przyspieszenia rozstrzygania spraw (brzmi znajomo?). <\/p>\n

W 1848 legislatura stanu Nowy Jork uchwali\u0142a Field Code licz\u0105cy nieca\u0142e 400 artyku\u0142\u00f3w. Jego celem by\u0142o uporz\u0105dkowa\u0107 ka\u017cdy aspekt dzia\u0142ania s\u0105d\u00f3w. Liczne stany skopiowa\u0142y t\u0119 ustaw\u0119. Jednak w samym stanie Nowy Jork, rzeczywisto\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 bogatsza ni\u017c wyobra\u017ania legislatury. <\/p>\n

Po wielu nowelizacjach liczba artyku\u0142\u00f3w Field Code wzros\u0142a 10krotnie. Doprowadzi\u0142o to do przywr\u00f3cenia s\u0119dziom kontroli nad tworzeniem regu\u0142\/procedur. Ale zacz\u0119\u0142y one wynika\u0107 z uchwalonych przez s\u0119dzi\u00f3w spisanych regulamin\u00f3w, a rzadziej i w mniejszym stopniu z precedens\u00f3w. <\/p>\n

Po trwaj\u0105cej blisko \u0107wier\u0107 wieku kampanii na pocz\u0105tku lat 1930ych kongres przekaza\u0142 s\u0105dowi najwy\u017cszemu USA tworzenia procedury cywilnej i kryminalnej. W 1938 s\u0105d najwy\u017cszy uchwali\u0142, a kongres nie oprotestowa\u0142 Federal rules of civil procedure. <\/p>\n

W kolejny latach rozwi\u0105zanie to by\u0142o kopiowane na poziomie stanowym. W latach 50ych XX wieku \u0107wier\u0107 stan\u00f3w przekaza\u0142a w wi\u0119kszym lub mniejszym stopniu tworzenie regulamin\u00f3w i procedur stanowym s\u0105dom najwy\u017cszym. <\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ponad trzydzie\u015bci stan\u00f3w skopiowa\u0142o Federal Rules of Civil Procedure w swoich stanowych przepisach, uprawomocniaj\u0105c najwy\u017csze s\u0105dy stanowe do tworzenia procedur cywilnych i karnych. <\/p>\n

Jedynie w oko\u0142o dwudziestu stanach legislatury stanowe maj\u0105 wy\u0142\u0105czne prawo stanowienia regulamin\u00f3w i procedur s\u0105dowych. <\/p>\n

To ustawowe przywr\u00f3cenie s\u0119dziom kontroli nad procedur\u0105, nie wyklucza w ameryka\u0144skim rozumieniu, istnienia w\u0142a\u015bciwej s\u0105dom i niepodlegaj\u0105cej kontroli legislatury mo\u017cliwo\u015bci tworzenia przez s\u0105dy w\u0142asnych regulamin\u00f3w i procedur. <\/p>\n

Stopie\u0144 w kt\u00f3rym s\u0105d ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 ustalana swoich regulamin\u00f3w i procedur zale\u017cy od jego umiejscowienia w systemie konstytucyjnym. S\u0105d najwy\u017cszy USA wywodz\u0105c sw\u0105 pozycj\u0119 bezpo\u015brednio z konstytucji posiada wy\u0142\u0105czne i ostateczne w\u0142adztwo. <\/p>\n

Ni\u017csze s\u0105dy powo\u0142ywane ustawami federalnymi, stanowymi, czy uchwa\u0142ami hrabstw lub miast, mog\u0105, cho\u0107 nie musz\u0105 w zale\u017cno\u015bci od lokalnej praktyki, by\u0107 bardziej uzale\u017cnione w swej wewn\u0119trznej organizacji i procedowaniu od legislatury. <\/p>\n

W USA za przyznaniem s\u0119dziom w\u0142adzy ustalania regulamin\u00f3w i procedur (w tym obejmuj\u0105ce materi\u0119 u nas zawarta w kodeksach post\u0119powa\u0144) opr\u00f3cz argument\u00f3w konstytucyjnych z podzia\u0142u w\u0142adz, amerykanie podnosz\u0105 jeszcze m.in. argument braku elastyczno\u015bci ustaw parlamentarnych. Ustawy nie s\u0105 w stanie przewidzie\u0107 ka\u017cdej mo\u017cliwej ewentualno\u015bci, w ka\u017cdej mo\u017cliwej sprawie, mog\u0105 wi\u0119c prowadzi\u0107 do niesprawiedliwo\u015bci w formalnie poprawnym procedowaniu. <\/p>\n

W USA s\u0119dziowie tworz\u0105 regulaminy s\u0105d\u00f3w i kodeksy postepowania i nie jest to uznawane za sprzeczne z tr\u00f3jpodzia\u0142em w\u0142adzy. Mo\u017cecie jak to macie w zwyczaju drodzy polscy prawnicy wybrzydza\u0107, \u017ce przyk\u0142ad ameryka\u0144ski jest u\u0142omny, bo jeste\u015bmy w Europie. Ale do tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy w USA przyk\u0142adali od samego za\u0142o\u017cenia republiki znacznie wi\u0119ksze znaczenie, ni\u017c kiedykolwiek przyk\u0142adano w Polsce\u2026 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Drodzy polscy prawnicy! Za ka\u017cdym razem gdy pisz\u0119, \u017ce lepiej b\u0119dzie gdy regulaminy s\u0105d\u00f3w i kodeksy post\u0119powania pisa\u0107 b\u0119d\u0105 s\u0119dziowie (patrz np. zrzut z ekranu poni\u017cej), to oponujecie twierdz\u0105c, \u017ce nie mo\u017ce tak by\u0107. Bo to niby narusza tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy, gdy\u017c wtedy s\u0119dziowie, by stanowili prawo. To dzi\u015b opisuj\u0119 jak w USA s\u0119dziowie tworz\u0105 s\u0105dowe […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3053","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-sady-dlaczego-i-jak-naprawic"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3053","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3053"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3053\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3059,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3053\/revisions\/3059"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}