{"id":2932,"date":"2025-03-09T19:16:51","date_gmt":"2025-03-09T19:16:51","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/?p=2932"},"modified":"2025-03-14T05:33:40","modified_gmt":"2025-03-14T05:33:40","slug":"demokracja-postawiona-wokol-resztowek-feudalnych-odruchow-vs-demokracja-odruchowego-braku-szacunku-dla-wladzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2025\/03\/09\/demokracja-postawiona-wokol-resztowek-feudalnych-odruchow-vs-demokracja-odruchowego-braku-szacunku-dla-wladzy\/","title":{"rendered":"Demokracja postawiona wok\u00f3\u0142 reszt\u00f3wek feudalnych odruch\u00f3w vs. demokracja odruchowego braku szacunku dla w\u0142adzy."},"content":{"rendered":"

Wiceprezydent USA Vance to pudel i pajac, ale w temacie wolno\u015bci s\u0142owa ma racj\u0119: USA lepiej chroni wolno\u015b\u0107 s\u0142owa. Ta r\u00f3\u017cnica w ochronie wolno\u015bci jest powszechnie znana. Mniej znane s\u0105 jej kulturowe \u017ar\u00f3d\u0142a i wp\u0142yw na dynamik\u0119 dzisiejszych norm spo\u0142ecznych. <\/span> <\/p>\n

W USA prawo chroni przed zamachem na reputacj\u0119 oraz przej\u015bciem s\u0142\u00f3w w czynn\u0105 przemoc. Co do zasady \u015bciga si\u0119 w USA za s\u0142owa, kt\u00f3re obni\u017cy\u0142y reputacj\u0119. Samo okazanie braku szacunku bez gro\u017aby natychmiastowej przemocy nie jest w USA karalne. Owszem istniej\u0105 tam specjalne rozszerzenia karalno\u015bci za s\u0142owa, typu dotycz\u0105ce prowadz\u0105cych przestrzenie wsp\u00f3lnego u\u017cytkowania (kiedy\u015b bary, czy linie kolejowe). Tzw. common carriers mog\u0105 by\u0107 poci\u0105gni\u0119ci do odpowiedzialno\u015bci je\u015bli nie zapewni\u0105 bezpiecznej przestrzeni, w tym bezpiecznej od napa\u015bci s\u0142ownej. <\/p>\n

Natomiast w Europie chroni si\u0119 nie tylko przed wypowiadaniem szkodliwych s\u0142\u00f3w, ale chroni si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przed brakiem okazania nale\u017cytego szacunku. Prawo pa\u0144stw europejskich chroni przed werbalnym atakiem na honor oraz egzekwuje dobre maniery. <\/p>\n

W USA karanie za zniewag\u0119 jest moralnie i prawnie obcym konceptem. Amerykanie dla karalno\u015bci wypowiedzi wymagaj\u0105 na og\u00f3\u0142 by s\u0142owo dotar\u0142o do os\u00f3b trzecich oraz zawiera\u0142o nieprawd\u0119 czyni\u0105c\u0105 mierzaln\u0105 krzywd\u0119. Ewentualnie by s\u0142owo przekracza\u0142o granic\u0119 pomi\u0119dzy mow\u0105 a czynem jak np. gdy dryblas z baseballem stoi nad kim\u015b i krzyczy \u201ezaraz ci przyp\u2026!\u201d \u2013 dryblas nie musi zada\u0107 ciosu by zosta\u0107 w USA ukaranym za napa\u015b\u0107. <\/p>\n

Dla penalizacji mowy w europejskim prawie zazwyczaj wystarczy by s\u0142owo dotar\u0142o jedynie do osoby je dotycz\u0105cej, nawet gdy nie ma szans dotrze\u0107 do os\u00f3b trzecich (np. w li\u015bcie). Kwestia nieprawdziwo\u015bci o wiele rzadziej funkcjonuje jako rozstrzygaj\u0105ca przes\u0142anka do karalno\u015bci wypowiedzi ni\u017c w USA. <\/p>\n

Rdzeniem prawnym tej r\u00f3\u017cnicy jest ameryka\u0144ska pierwsza poprawka, kt\u00f3ra zabrania w\u0142adzy uchwalania ustaw ograniczaj\u0105cych wolno\u015b\u0107 wypowiedzi. Ale g\u0142\u0119bsz\u0105 przyczyn\u0105 s\u0105 historycznie ukszta\u0142towane r\u00f3\u017cnice kulturowo prawne. Przede wszystkim za\u015b inna geneza egalitaryzmu w USA i UE. <\/p>\n

USA nie by\u0142o ska\u017cone arystokratycznym porz\u0105dkiem spo\u0142ecznym. Na statku Mayflower, kt\u00f3ry w 1620 przywi\u00f3z\u0142 pierwszych kolonist\u00f3w do trwa\u0142ych kolonii angielskich w p\u00f3\u0142nocnej Ameryce nie by\u0142o arystokrat\u00f3w. Potomkowie tych pierwszych osadnik\u00f3w zorganizowali USA. Owszem wy\u017csze klasy ameryka\u0144skie w XVIII i XIX wieku ma\u0142powa\u0142y gentelmen\u00f3w angielskich. Lecz powszechna dost\u0119pno\u015b\u0107 \u201eniczyjej\u201d ziemi uniemo\u017cliwi\u0142a zorganizowanie w USA arystokratycznego porz\u0105dku spo\u0142ecznego. Gdy wczesnym osadnikom ameryka\u0144skim nie podoba\u0142y si\u0119 regu\u0142y prawne czy spo\u0142eczne narzucane przez tych wy\u017cej na spo\u0142ecznej drabinie mogli spakowa\u0107 do wozu ruchomy dobytek i opu\u015bci\u0107 lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 — ruszy\u0107 dalej na Zach\u00f3d, osiedli\u0107 si\u0119 z dala od swych ciemi\u0119\u017cycieli i \u017cy\u0107 po swojemu. <\/p>\n

R\u00f3wno\u015b\u0107 wypracowana w Ameryce oznacza\u0142a, \u017ce z europejskiego punktu widzenia na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku wszyscy Amerykanie funkcjonowali na prawach plebsu. Brak oczywistych r\u00f3\u017cnic klasowych oraz szorstko\u015b\u0107 manier ameryka\u0144skich dziwi\u0142y przybysz\u00f3w z Europy. <\/p>\n

Zgo\u0142a inne korzenie mia\u0142 egalitaryzm w Europie. Wraz z demokratyzacj\u0105 porz\u0105dku spo\u0142ecznego zgeneralizowano rozwodnion\u0105 zdolno\u015b\u0107 honorow\u0105 arystokracji na wszystkich. Wszyscy maj\u0105 si\u0119 zachowywa\u0107 kulturalnie jak arystokracja. Nie jest to tylko wym\u00f3g prawa, ale g\u0142\u0119bokie i zwykle nieu\u015bwiadomione podglebie kulturowe, kt\u00f3rego oznak cz\u0119sto nie znajdziemy w go\u0142ej literze europejskiego prawa. <\/p>\n

Przeczulonego na punkcie swojego honoru obra\u017calskiego arystokrat\u0119 zast\u0105pi\u0142 przeczulony na punkcie swojego honoru obra\u017calski Europejczyk. Uregulowanie zniewagi mia\u0142o w Europie dawa\u0107 satysfakcj\u0119 i wymusza\u0107 okazanie nale\u017cytego szacunku tym wy\u017cej w hierarchii spo\u0142ecznej.<\/p>\n

Z czasem pionowy respekt maluczkich wobec tych bardziej honorowych zgeneralizowano na poziomy respekt wszystkich wobec wszystkich. Jeszcze Kodeks Kar G\u0142\u00f3wnych i Poprawczych obowi\u0105zuj\u0105cy u nas w kongres\u00f3wce podwy\u017csza\u0142 kar\u0119 za obelg\u0119 je\u015bli wyrz\u0105dzona by\u0142a osobie maj\u0105ce \u201eprawo do szczeg\u00f3lnego powa\u017cania\u201d. W Niemczech rozr\u00f3\u017cnienie honorowe os\u00f3b znik\u0142o w bardzo nowoczesnym jak na \u00f3wczesn\u0105 Europ\u0119 kodeksie karnym z 1871. Jednak przez kolejne dekady prawnicy interpretacj\u0105 tworzyli szczeg\u00f3lne prawo niekt\u00f3rych os\u00f3b do szacunku. Dointerpretowali do tego stopnia, \u017ce jeszcze w latach 1970ych zdarza\u0142y si\u0119 w Niemczech pozwy o to, \u017ce w rozmowie, kto\u015b zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kogo\u015b bez tytu\u0142u \u201eDoktor\u201d. <\/p>\n

Prawo zniewagi w Europie ma pocz\u0105tki w d\u0105\u017ceniu do ukr\u00f3cenia pojedynk\u00f3w w\u015br\u00f3d arystokracji, a p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d wy\u017cszych warstw bur\u017cuazji. Opr\u00f3cz samego zakazania pojedynk\u00f3w pod gro\u017ab\u0105 r\u00f3\u017cnych kar starano si\u0119 zaoferowa\u0107 alternatywne przywr\u00f3cenie zbrukanego honoru. St\u0105d powszechne w prawie europejskim wymuszone przeprosiny oraz niech\u0119\u0107 do pieni\u0119\u017cnych rekompensat za straty wyrz\u0105dzone s\u0142owem, kt\u00f3re to rekompensaty by\u0142 obce i wstr\u0119tne XVIII wiecznym arystokratom, jako nijak nie mog\u0105ce usun\u0105\u0107 skutk\u00f3w dyshonoru. <\/p>\n

Europejska ambicja nadania wszystkim statusu wysoko urodzonych jest wroga wolno\u015bci s\u0142owa. Otwiera drzwi do uznaniowego karania za s\u0142owa. Obejmuje wy\u017csza ochron\u0105 zajmuj\u0105cych wy\u017csze stanowiska spo\u0142eczne. Konserwuje relikty feudalnego porz\u0105dku spo\u0142ecznego w prawie. I w obronie zamordystycznego prawa pozwala wsp\u00f3\u0142czesnym prawnikom g\u0142osi\u0107 bzdury o tym, ze s\u0142owa s\u0105 bardziej szkodliwe ni\u017c cios pi\u0119\u015bci\u0105. <\/p>\n

Polska, w kt\u00f3rej prawo dopuszcza 1 rok wi\u0119zienia za zniewag\u0119 zwyk\u0142ego obywatela (art. 212 k.k.), 2 lata wi\u0119zienia za zniewag\u0119 premiera (art. 226 k.k.) i 3 lata wi\u0119zienia za zniewag\u0119 prezydenta (art. 135 k.k.) indoktrynuje do niezdrowego porz\u0105dku spo\u0142ecznego, gdzie prawo jak paj\u0119czyna, b\u0105k si\u0119 przebije, a mucha zatrzyma. Uczy ka\u017cdego z odrobin\u0105 jakiejkolwiek w\u0142adzy, \u017ce ma prawo nie tylko przewodzi\u0107 nad nami, ale te\u017c si\u0119 wywy\u017csza\u0107 nad nami. <\/p>\n

Mo\u017cemy tworzy\u0107 nasz\u0105 demokracj\u0119 wok\u00f3\u0142 reszt\u00f3wek feudalnych odruch\u00f3w. Lepsza b\u0119dzie gdy, zbudujemy j\u0105 na odruchowym braku szacunku dla w\u0142adzy. Takim jak u cynika Diogenesa, kt\u00f3ry Aleksandrowi Wielkiemu bezczelnie odm\u00f3wi\u0142 szacunku \u2013 nie stawi\u0142 si\u0119 powita\u0107 w\u0142adcy, gdy ten przyby\u0142 do miasta. A gdy Aleksander przyszed\u0142 do niego i spyta\u0142 czy mo\u017ce co\u015b dla niego zrobi\u0107, ten mu rzek\u0142: odsu\u0144 si\u0119 troch\u0119, by nie zas\u0142ania\u0107 mi s\u0142o\u0144ca. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiceprezydent USA Vance to pudel i pajac, ale w temacie wolno\u015bci s\u0142owa ma racj\u0119: USA lepiej chroni wolno\u015b\u0107 s\u0142owa. Ta r\u00f3\u017cnica w ochronie wolno\u015bci jest powszechnie znana. Mniej znane s\u0105 jej kulturowe \u017ar\u00f3d\u0142a i wp\u0142yw na dynamik\u0119 dzisiejszych norm spo\u0142ecznych. W USA prawo chroni przed zamachem na reputacj\u0119 oraz przej\u015bciem s\u0142\u00f3w w czynn\u0105 przemoc. Co […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27,7],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2932","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-instytucje-kultura-rozwoj","7":"category-wolnosc-slowa"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2932","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2932"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2932\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2938,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2932\/revisions\/2938"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2932"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2932"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2932"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}