{"id":2927,"date":"2025-01-27T19:53:19","date_gmt":"2025-01-27T19:53:19","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/?p=2927"},"modified":"2025-01-27T19:53:19","modified_gmt":"2025-01-27T19:53:19","slug":"powrot-merkantylizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2025\/01\/27\/powrot-merkantylizmu\/","title":{"rendered":"Powr\u00f3t merkantylizmu."},"content":{"rendered":"

Trump jest objawem, a nie przyczyn\u0105 odwrotu Zachodu od wolnego handlu. Hegemonia USA i UE s\u0142abnie. Zach\u00f3d zmienia regu\u0142y handlu, by przed\u0142u\u017cy\u0107 sw\u0105 dominacj\u0119. <\/span> <\/p>\n

Polacy potrzebuj\u0105 si\u0119 odnale\u017a\u0107 w powrocie merkantylizmu. Niewiele narod\u00f3w skorzysta\u0142o w ostatnich trzech dekadach na globalizacji i wolno\u015bci handlowania tak bardzo jak skorzystali\u015bmy my Polacy. Zach\u00f3d by\u0142 silny i w poczuciu si\u0142y otworzy\u0142 si\u0119 na handel z nami, a dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej na handel z Chinami. To si\u0119 ko\u0144czy. <\/p>\n

I tak naprawd\u0119, by\u0142o to wybi\u00f3rcze otwarcie na handel z nami. W UE tam gdzie gospodarki rdzenia UE by\u0142y silne \u2013 w produkcji towar\u00f3w \u2013 panuje na wsp\u00f3lnym rynku wolny przep\u0142yw towar\u00f3w. Ale tam gdzie my jeste\u015bmy silni \u2013 w \u015bwiadczeniu us\u0142ug \u2013 Berlin z Pary\u017cem nigdy nie pozwoli\u0142y na wolny handel. Na pocz\u0105tku XXI wieku wykastrowa\u0142y dyrektyw\u0119 Bolksteina, kt\u00f3ra mia\u0142a uwolni\u0107 handel us\u0142ugami w UE. A w minionej dekadzie wraz ze wzrostem naszej konkurencyjno\u015bci na rynku us\u0142ug ograniczaj\u0105 wolno\u015b\u0107 handlu us\u0142ugami szermuj\u0105c has\u0142ami dumpingu socjalnego. <\/p>\n

Powr\u00f3t merkantylizmu jest sprzeczny z g\u0142oszon\u0105 dotychczas ideologi\u0105 j\u0105dra \u015bwiatowej gospodarki oraz z dotychczasow\u0105 ekonomi\u0105 g\u0142\u00f3wnego nurtu. Od wieku ekonomi\u015bci s\u0105 do\u015b\u0107 zgodni, \u017ce wymiana handlowa jest korzystna dla wszystkich jej uczestnik\u00f3w. Pogl\u0105dy merkantylistyczne mia\u0142y w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w status podobny do astrologii w\u015br\u00f3d astronom\u00f3w. <\/p>\n

Ale to si\u0119 zmienia. Ekonomi\u015bci w powa\u017cnych publikatorach daj\u0105 teksty o tym, \u017ce absolutnie ni\u017csze koszty pracy (np. polska pensja w por\u00f3wnaniu do niemieckiej) to konkurowane obni\u017conym standardami \u017cycia. A topowi ekonomi\u015bci z noblowskiej p\u00f3\u0142ki promuj\u0105 te teksty jako istotne i miarodajne. Gdy studiowa\u0142em ekonomi\u0119 pomijanie r\u00f3\u017cnic w sile nabywczej pomi\u0119dzy krajami by\u0142o b\u0142\u0119dem. Teraz jest uzasadnieniem dla tezy, \u017ce Polska itp. nieuczciwie konkuruj\u0105 na \u015bwiatowym rynku. <\/p>\n

Zamiast z\u0142orzeczy\u0107 na hipokryzj\u0119 Zachodu dzi\u015b kilka akapit\u00f3w o tym dlaczego merkantylizm do kt\u00f3rego zdajemy si\u0119 wraca\u0107 przez kilka wiek\u00f3w by\u0142 wiod\u0105c\u0105 doktryn\u0105 i sposobem prowadzenia polityki gospodarczej. W XVII, XVIII i XIX wieku dost\u0119p do kolonii, zamorskich rynk\u00f3w, \u0142owisk \u015bledzia i dorsza, po\u015bredniczenie w handlu pomi\u0119dzy innymi narodami, handel niewolnikami, handel opium i wolno\u015b\u0107 \u017ceglowania by\u0142y istotnym, niekt\u00f3rzy twierdz\u0105 decyduj\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142em bogactwa narod\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142a te dost\u0119pne by\u0142y jedynie pa\u0144stwom, kt\u00f3re posiad\u0142y i by\u0142y zdolne utrzyma\u0107 je si\u0142\u0105. <\/p>\n

\u00d3wczesna polityka gospodarcza licz\u0105cych si\u0119 pa\u0144stw europejskich postulowa\u0142a, \u017ce handel mi\u0119dzy pa\u0144stwami jest gr\u0105 o sumie zerowej \u2013 tj., \u017ce nadwy\u017cka handlowa jednego pa\u0144stwa jest jego korzy\u015bci\u0105 oraz stanowi strat\u0119 pa\u0144stwa z deficytem handlowym. Gospodarka z nadwy\u017ck\u0105 handlow\u0105 gromadzi zapasy pieni\u0105dza kruszcowego. A ta z deficytem traci zapasy cennego kruszcu. <\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie merkantylizm, skarykaturyzowano jako zbieranie zapas\u00f3w srebra oraz z\u0142ota i uchodzi za b\u0142\u0119dne rozumienie jak \u015bwiat dzia\u0142a. Ale nie by\u0142o on b\u0142\u0119dny w realiach XVII i XVIII wieku. Trudno na powa\u017cnie bra\u0107 argument, \u017ce wiod\u0105ce pa\u0144stwa europejskie, kt\u00f3re wtedy wybija\u0142y si\u0119 na \u015bwiatow\u0105 hegemoni\u0119 przez ponad dwa wieki prowadzi\u0142y szkodliw\u0105 dla siebie polityk\u0119 gospodarcz\u0105. <\/p>\n

By zrozumie\u0107 atrakcyjno\u015b\u0107 merkantylizmu przez ponad dwa wieki oraz wsp\u00f3\u0142czesny nawr\u00f3t sympatii do polityk merkantylistycznych wystarczy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce: <\/p>\n

–<\/strong> celem merkantylizmu by\u0142o zwi\u0119kszenie dost\u0119pu pa\u0144stw do got\u00f3wki, czyli w \u00f3wczesnych warunkach zapas\u00f3w z\u0142ota i srebra,<\/div>\n
–<\/strong> bie\u017c\u0105cy nap\u0142yw kruszcu by\u0142 potrzebny na zbrojenia, zw\u0142aszcza na rozbudow\u0119 kosztownych marynarek wojennych,<\/div>\n
–<\/strong> zapasy kruszcu, przy braku mocno rozwini\u0119tych rynk\u00f3w finansowych, i przy niewielkich w por\u00f3wnaniu do dzisiejszych zdolno\u015bciach zad\u0142u\u017cania si\u0119 na prowadzenie wojen, by\u0142y wa\u017cne dla zwyci\u0119skiego prowadzenia wojen,<\/div>\n
–<\/strong> zdolno\u015b\u0107 prowadzenia wojen, a zw\u0142aszcza kosztowne marynarki wojenne konieczne by\u0142y, do utrzymania dost\u0119pu rodzimych kupc\u00f3w do zamorskich rynk\u00f3w. <\/div>\n

<\/p>\n

Tak! Merkantylizm zmniejsza\u0142 sum\u0119 korzy\u015bci z handlu dost\u0119pnych wszystkim pa\u0144stwom \u015bwiata razem wzi\u0119tym. Tak, merkantylizm prowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c do kosztownych wojen. Ale te\u017c zwi\u0119ksza\u0142 korzy\u015bci z handlu dla tych nielicznych pa\u0144stw, kt\u00f3re by\u0142y w stanie zebra\u0107 bud\u017cety na zwyci\u0119skie wojny pozwalaj\u0105ce utrzyma\u0107 dost\u0119p rodzimych kupc\u00f3w do handlu zamorskiego. <\/p>\n

W realiach XVII, XVIII i XIX wieku gdy flota wojenna umo\u017cliwia\u0142a handel, a zapas kruszcu umo\u017cliwia\u0142 zarabianie na handlu merkantylizm budowa\u0142 maj\u0119tno\u015b\u0107 narod\u00f3w. W tamtym czasie gdyby jakie\u015b pa\u0144stwo wybra\u0142o wolny handel z pozosta\u0142ymi narodami, bez uzbrojenia si\u0119 w flot\u0119 pozwalaj\u0105c\u0105 wymusi\u0107 dost\u0119p do zamorskich rynk\u00f3w i wypchn\u0105\u0107 ze\u0144 konkurent\u00f3w szybko by si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce wypad\u0142oby ono z czerpania korzy\u015bci z mi\u0119dzynarodowego handlu. Dop\u00f3ki Niderlandy mia\u0142y flot\u0119 wojenn\u0105 nie gorsz\u0105 ni\u017c angielska dop\u00f3ty by\u0142y pot\u0119g\u0119 w \u015bwiatowym handlu. <\/p>\n

George Downing przedstawiciel Anglii w Niderlandach w 1663, na dwa lata przed wybuchem wojny angielsko-niderlandzkiej pisa\u0142 o Niderlandczykach, \u017ce wolny handel g\u0142oszony przez Hugo Grotius XVII wiecznego holenderskiego aposto\u0142a wolnego handlu chc\u0105 na morzu angielskim, ale w Afryce i Wschodnich Indiach chc\u0105 swojego monopolu. (It is mare liberum in the Brittish Seas, but mare clausum on ye coast of Africa and in ye East Indies.): <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong> Thomas Henry Lister, Life and administration of Edward, first Earl of Clarendon : with original correspondence, and authentic papers never before published, Vol 3, strona 261, 1838, https:\/\/archive.org\/details\/lifeadministrati03list\/page\/262\/mode\/2up?view=theater\n<\/p>\n

Popularnym jest dzi\u015b opowiadanie \u017ce Chiny nie tylko konkuruj\u0105 gospodarczo ale d\u0105\u017c\u0105 do dominacji polityczno-militarnej. Na dodatek wykorzystuj\u0105 do tego w odr\u00f3\u017cnieniu od Zachodu nieuczciwe metody konkurencji jak kradzie\u017c technologii. Jest to sp\u00f3jna propaganda. Nie jest to jednak obraz tego jak \u015bwiat dzia\u0142a. <\/p>\n

Gdy Chiny mia\u0142y przewag\u0119 technologiczn\u0105 nad Europ\u0105, to Europejczycy kradli chi\u0144czykom technologie, jak np. dos\u0142ownie wykradli jedwabniki potrzebne do produkcji jedwabiu. Amerykanie prawa autorskie wpisali do swojej konstytucji. Ale do ko\u0144ca XIX wieku chronili rodzimych autor\u00f3w. Dopiero pod koniec XIX wieku zacz\u0119li na zasadzie wzajemno\u015bci chroni\u0107 prawa zagranicznych autor\u00f3w. Przez dwa wieki masowo drukowali u siebie dzie\u0142a angielskich autor\u00f3w bez p\u0142acenia za prawa autorskie. <\/p>\n

W zwi\u0105zku ze spadkiem relatywnej si\u0142y Zachodu wraca on do merkantylistycznej polityki i ideologii. Dla rozwoju Polski tworzenie polityki rozwojowej wymaga (gdy stawki s\u0105 wystarczaj\u0105co wysokie, a mo\u017cliwo\u015bci pozwalaj\u0105) przenegocjowania regu\u0142 wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej. Negocjowanie miejsca w mi\u0119dzynarodowym podziale pracy to nie tylko kwestia decyzji gospodarczych, ale r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw\u00f3w politycznych i si\u0142y militarnej. W celu zabezpieczenia dobrobytu wymaga wchodzenia w konflikty polityczne, gospodarcze i je\u015bli trzeba militarne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trump jest objawem, a nie przyczyn\u0105 odwrotu Zachodu od wolnego handlu. Hegemonia USA i UE s\u0142abnie. Zach\u00f3d zmienia regu\u0142y handlu, by przed\u0142u\u017cy\u0107 sw\u0105 dominacj\u0119. Polacy potrzebuj\u0105 si\u0119 odnale\u017a\u0107 w powrocie merkantylizmu. Niewiele narod\u00f3w skorzysta\u0142o w ostatnich trzech dekadach na globalizacji i wolno\u015bci handlowania tak bardzo jak skorzystali\u015bmy my Polacy. Zach\u00f3d by\u0142 silny i w poczuciu […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,45,15],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2927","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ekonomia-polityczna","7":"category-geoekonomia","8":"category-gonic-cywilizacyjny-rdzen"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2927","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2927"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2927\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2931,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2927\/revisions\/2931"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2927"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2927"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2927"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}