{"id":2891,"date":"2024-10-19T17:30:54","date_gmt":"2024-10-19T17:30:54","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/?p=2891"},"modified":"2024-10-19T17:30:55","modified_gmt":"2024-10-19T17:30:55","slug":"plan-rozwoju","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2024\/10\/19\/plan-rozwoju\/","title":{"rendered":"Plan rozwoju"},"content":{"rendered":"

Kilka tygodni temu na panelu w Krynicy bra\u0142em udzia\u0142 w dyskusji o tym jak rozwija\u0107 Polsk\u0119. Poni\u017cej w pi\u0119ciu punktach opis tego co trzeba zrobi\u0107 by dogoni\u0107 i przegoni\u0107 Zach\u00f3d. <\/span> <\/p>\n

Zamiast zwyczajowych 600 s\u0142\u00f3w dzi\u015b 1300. Je\u015bli to za du\u017co, szybko poznasz przekaz poni\u017cszego wpisu czytaj\u0105c pi\u0119\u0107 nag\u0142\u00f3wk\u00f3w wyr\u00f3\u017cnionych wyt\u0142uszczon\u0105 czcionk\u0105. <\/p>\n

Po pierwsze diagnoza. Sukces rozwojowy Polski osi\u0105gni\u0119tych w minionych trzech dekadach jest du\u017cy. Jeste\u015bmy bli\u017cej najbardziej rozwini\u0119tych gospodarek \u015bwiata ni\u017c kiedykolwiek. Ale sukces ten nie jest ani tak nadzwyczajny, ani tak trwa\u0142y jak si\u0119 nam wydaje! <\/strong> <\/p>\n

Nasze trzy nadzwyczajne dekady rozwoju mia\u0142y miejsce w kontek\u015bcie nadzwyczajnych trzech dekad w rozwoju ca\u0142ego \u015bwiata. Po raz pierwszy w udokumentowanej danymi historii pa\u0144stwa biedniejsze jako grupa ros\u0142y szybciej ni\u017c pa\u0144stwa bogatsze. <\/p>\n

Nie jeste\u015bmy te\u017c regionalnym czempionem rozwoju. Takie tezy mo\u017cna udowadnia\u0107 selektywnie dobieraj\u0105c dane. Sam tak robi\u0119, gdy zbieram pieni\u0105dze dla polskich przedsi\u0119biorc\u00f3w lub prezentuj\u0119 Polsk\u0119 zagranicznym odbiorcom. Ale gdy porzuci\u0107 marketingowego zaci\u0119cie prawda jest taka, \u017ce wszystkie pa\u0144stwa naszego regionu, kt\u00f3re wesz\u0142y do UE i zrobi\u0142y potrzebne reformy goni\u0105 Zach\u00f3d w podobnym tempie. By\u0107 mo\u017ce pa\u0144stwa onegdaj biedniejsze (Polska, Rumunia) rosn\u0105 ciut szybciej ni\u017c pa\u0144stwa w\u00f3wczas bogatsze (Czechy, W\u0119gry). <\/p>\n

Jakie by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a tych trzech nadzwyczajnych dekad? Trzy dekady temu sko\u0144czy\u0142a si\u0119 na chwil\u0119 epoka rywalizacji supermocarstw. Nasta\u0142a chwila globalizacji. Zniesiono sankcje Zachodu na pa\u0144stwa socjalistyczne. Wprowadzono w \u017cycie ustalenia urugwajskiej rundy GATT co obni\u017cy\u0142o bariery handlowe jak \u017cadne globalne negocjacje przed i po. Do mi\u0119dzynarodowej wymiany handlowej na pocz\u0105tku lat 1990ych w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 obszar postradziecki a dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej Chiny. <\/p>\n

Nasz rozw\u00f3j w o wiele wi\u0119kszym ni\u017c to przyznajemy stopniu wynika\u0142 z zewn\u0119trznych uwarunkowa\u0144. Uwarunkowa\u0144, kt\u00f3re si\u0119 w\u0142a\u015bnie prawdopodobnie ko\u0144cz\u0105. Je\u015bli chcemy goni\u0107 i przegoni\u0107 Niemcy potrzebujemy zintensyfikowa\u0107 i dobrze ukierunkowa\u0107 nasz wysi\u0142ek rozwojowy. <\/p>\n

Po drugie stabilno\u015b\u0107 makrogospodarcza! By dogoni\u0107 najbogatszych potrzebujemy rosn\u0105\u0107 stabilnie przez tuziny dekad. By rosn\u0105\u0107 stabilnie przez tuziny dekad potrzebujemy bezpiecze\u0144stwa zewn\u0119trznego oraz instytucjonalno-spo\u0142ecznej zdolno\u015bci do u\u015bmierzania dolegliwo\u015bci szok\u00f3w gospodarczych. <\/strong> <\/p>\n

Pa\u0144stwa, kt\u00f3re dzi\u015b s\u0105 bogate nie ros\u0142y i nie rosn\u0105 jako\u015b nadzwyczajnie szybko. Ale rosn\u0105 stabilnie. Bogaci s\u0105 bogaci, gdy\u017c przez tuziny dekad ich gospodarki ros\u0142y z ma\u0142ymi tylko przerwami. Im mniej przerw w rozwoju, tym zazwyczaj pa\u0144stwo bogatsze. Pa\u0144stwa rozwini\u0119te rosn\u0105 w d\u0142ugim okresie w tempie 1%\u20132% rocznie. Wbrew pozorom to bardzo szybko. Je\u015bli jaka\u015b warto\u015b\u0107 co roku ro\u015bnie o 1%, to po 70 latach si\u0119 podwoi. <\/p>\n

Nasze bezpiecze\u0144stwo zewn\u0119trzne b\u0119dzie zagro\u017cone dop\u00f3ki Moskale maj\u0105 wp\u0142yw na Bia\u0142oru\u015b i Ukrain\u0119. Je\u015bli chcemy rozwoju to naszym egzystencjalnym wyzwaniem jest pozbawi\u0107 Moskali wp\u0142ywu na Bia\u0142oru\u015b i Ukrain\u0119. <\/p>\n

Potrzebujemy te\u017c rozwin\u0105\u0107 instytucjonalno-spo\u0142eczn\u0105 zdolno\u015bci do u\u015bmierzania dolegliwo\u015bci szok\u00f3w gospodarczych. G\u0142\u0119bokie szoki gospodarcze cofaj\u0105 rozw\u00f3j, g\u0142\u00f3wnie poprzez:<\/p>\n

–<\/strong> rozpad organizacji, firm, uczelni, itp. kt\u00f3re zorganizowa\u0142y kapita\u0142 i ludzi do wydajnej produkcji oraz <\/div>\n
–<\/strong> katalizowanie wybuchowych konflikt\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/div>\n

\n

Bogate pa\u0144stwa posiadaj\u0105 zdolno\u015b\u0107 u\u015bmierzenia dolegliwo\u015bci szok\u00f3w poprzez roz\u0142o\u017cenie ich koszt\u00f3w w czasie, pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi bran\u017cami i grupami spo\u0142ecznymi. <\/p>\n

Nie jest to proste wyzwanie. Trzeba chroni\u0107 du\u017ce skomplikowane organizacje, kt\u00f3rych posk\u0142adanie z maszyn, wiedzy, i procedur zajmuje dekady. Ale trzeba te\u017c pozwoli\u0107 du\u017cym niewydajnym organizacjom upada\u0107, by zasoby w gospodarce przesuwa\u0142y si\u0119 do najbardziej wydajnych zastosowa\u0144. Trzeba chroni\u0107 grupy spo\u0142eczne najbardziej nara\u017cone na koszty szok\u00f3w, ale nie mo\u017cna z siatki bezpiecze\u0144stwa dla s\u0142abszych zrobi\u0107 hamaku dla politycznie wp\u0142ywowych grup, gdzie b\u0119d\u0105 si\u0119 wylegiwa\u0107 na koszt wsp\u00f3\u0142obywateli. <\/p>\n

Po trzecie, ulepsza\u0107 urz\u0105dzenia spo\u0142eczno-gospodarcze, by tworzy\u0107 warunki do rozwoju. Dwa najwa\u017cniejsze kierunki ulepszania naszych urz\u0105dze\u0144 spo\u0142eczno-gospodarczych to: otwarty porz\u0105dek spo\u0142eczny oraz sprawczo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty. <\/strong> <\/p>\n

W d\u0105\u017ceniu do rozwoju cz\u0119sto myli si\u0119 objawy rozwoju z rozwojem. Cz\u0119sto np. myli si\u0119 inwestycje z rozwojem. Owszem inwestycje zazwyczaj oznaczaj\u0105 zamian\u0119 starszych \u015brodk\u00f3w produkcji na nowsze bardziej wydajne. Ale to wcale nie musi jeszcze oznacza\u0107 rozwoju. <\/p>\n

Za PRL mieli\u015bmy wiele ogromnych widowiskowych inwestycji oraz d\u0105\u017cenie do utrzymania wysokiej stopy inwestycji. By\u0142y inwestycje, \u017ce hej! W proporcji do PKB wi\u0119ksze ni\u017c przez ostatnie trzy dekady. Ale za to rozw\u00f3j PRL by\u0142 marny. <\/p>\n

Jest tautologiczn\u0105 oczywisto\u015bci\u0105, \u017ce bogatsze pa\u0144stwa maj\u0105 wi\u0119cej nowoczesnych \u015brodk\u00f3w produkcji, np. robot\u00f3w przemys\u0142owych, mi\u0119dzynarodowych korporacji, wi\u0119cej informatyk\u00f3w pracuj\u0105cych np. nad AI, znanych na ca\u0142ym \u015bwiecie marek, itd. itp. Opowiadanie, \u017ce Polacy b\u0119d\u0105 bogatsi gdy zainwestuj\u0105 wi\u0119cej w roboty przemys\u0142owe, w AI, albo stworz\u0105 znane na ca\u0142ym \u015bwiecie marki, jest jak opowiadanie, \u017ce ja b\u0119d\u0119 bogaty jak Rockefeller czy Musk gdy b\u0119d\u0119 mia\u0142 tyle kasy co oni.\n<\/p>\n

Rozw\u00f3j daje tworzenie warunk\u00f3w do rozwoju. Warunki do rozwoju tworz\u0105 szeroko rozumiane urz\u0105dzenia spo\u0142eczno-gospodarcze. Nie np. inwestycje typu wielkie widowiskowe lotniska czy elektrownie. Takie inwestycje s\u0105 konieczne (pod warunkiem, \u017ce dobrze zrobione) ale s\u0105 one dalece niewystarczaj\u0105ce by si\u0119gn\u0105\u0107 po rozw\u00f3j!! Rozw\u00f3j daj\u0105 warunki sprzyjaj\u0105ce powszechnemu inwestowaniu w \u015brodki produkcji i umiej\u0119tno\u015bci. Warunki, kt\u00f3re zach\u0119caj\u0105<\/p>\n

–<\/strong> rodziny do inwestowania w zdrowie i edukacj\u0119 dzieci, <\/div>\n
–<\/strong> rodzimych przedsi\u0119biorc\u00f3w do inwestowania w nowe projekty, <\/div>\n
–<\/strong> banki do finansowania inwestycji przedsi\u0119biorc\u00f3w, <\/div>\n
–<\/strong> zagranicznych inwestor\u00f3w do finansowania polskich firm i stawiania w\u0142asnych w Polsce. <\/div>\n

\n

Ulepszanie urz\u0105dze\u0144 spo\u0142ecznych wymaga zgody co do og\u00f3lnych kierunk\u00f3w ulepszania oraz szczeg\u00f3\u0142owego rozpoznania powod\u00f3w niedomaga\u0144 konkretnych instytucji typu s\u0105dy, uczelnie, biegli s\u0105dowi, szko\u0142y, prawo upad\u0142o\u015bciowe, itp. <\/p>\n

Dwa najwa\u017cniejsze og\u00f3lne kierunki ulepszania naszych urz\u0105dze\u0144 spo\u0142eczno-gospodarczych to otwarty porz\u0105dek spo\u0142eczny oraz sprawczo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty. <\/p>\n

Otwarty porz\u0105dek spo\u0142eczny to spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017cliwie otwarte na prac\u0119 i talent. Gdzie miejsce jednostki w spo\u0142ecze\u0144stwie mo\u017cliwie wynika z jej przydatno\u015bci dla spo\u0142ecze\u0144stwa, a nie pozycji jej rodziny czy grupy spo\u0142ecznej. <\/p>\n

Natomiast sprawczo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty to ile spo\u0142ecze\u0144stwo i pa\u0144stwo s\u0105 w stanie razem zdzia\u0142a\u0107. Wsp\u00f3lnota, kt\u00f3ra nie potrafi dostarczy\u0107 podstawowych d\u00f3br publicznych, jak bezpiecze\u0144stwo zewn\u0119trzne i publiczne, sprawiedliwe i sprawne s\u0105dy, infrastruktura transportowa, powszechna edukacja itp., nie b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107. Bezwzgl\u0119dnie istotne jest da\u0107 pa\u0144stwu wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania, a obywatelom wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci kontrolowania i powstrzymywania w\u0142adzy, kt\u00f3ra ma wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania. Wymaga to daleko id\u0105cego podzia\u0142u w\u0142adzy w celu kontrwa\u017cenia i wzajemnego powstrzymywania si\u0119 podzielonych w\u0142adz.<\/p>\n

Dla rozwoju sprawczo\u015bci wsp\u00f3lnoty potrzebne jest zar\u00f3wno silne pa\u0144stwo, jak i silne spo\u0142ecze\u0144stwo. Sprawni urz\u0119dnicy w obliczu wrogo\u015bci obywateli nie skoordynuj\u0105 polityk rozwojowych. Ale zmobilizowani obywatele bez sprawnych urz\u0119dnik\u00f3w nie przeprowadz\u0105 reform i nie dostarcz\u0105 d\u00f3br publicznych, po kt\u00f3re mobilizowali si\u0119 obywatele. Rozliczalno\u015b\u0107 w\u0142adzy sprzyja powstawaniu urz\u0105dze\u0144 spo\u0142eczno-gospodarczych sprzyjaj\u0105cych rozwojowi. <\/p>\n

Po czwarte diagnozowa\u0107 i eksperymentowa\u0107. Im bli\u017cej w rozwoju do pa\u0144stw bogatszych, tym mniejsza mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania rozwoju dzi\u0119ki imitacji, i tym wi\u0119ksza potrzeba eksperymentowania z politykami rozwojowymi i instytucjami prorozwojowymi. <\/strong> <\/p>\n

Zdradz\u0119 ci zawodow\u0105 tajemnic\u0119 ekonomist\u00f3w: o rozwoju wiemy o wiele mniej ni\u017c udajemy. Ekonomia bardzo dobrze rozpozna\u0142a jak rozw\u00f3j zatrzyma\u0107. Gdyby\u015bmy sobie w Polsce zafundowali niewyp\u0142acalno\u015b\u0107 pa\u0144stwa albo hiperinflacj\u0119 cofn\u0119liby\u015bmy si\u0119 w rozwoju o dekad\u0119 lub kilka. Wiemy to z pewno\u015bci\u0105. <\/p>\n

Ale gdy spyta\u0107 ekonomist\u00f3w jak w danym spo\u0142ecze\u0144stwie w konkretnym momencie wypracowa\u0107 rozw\u00f3j to \u2026 nie wiedz\u0105. Znaczy odpowiedz\u0105 jakim\u015b zestawem og\u00f3lnik\u00f3w: zwi\u0119kszy\u0107 wydajno\u015b\u0107, innowacyjno\u015b\u0107, inwestycje, zwi\u0119kszy\u0107 ochron\u0119 praw w\u0142asno\u015bci. Ale co konkretnie i dlaczego zadzia\u0142a w danym spo\u0142ecze\u0144stwie je\u015bli w miar\u0119 si\u0119 ju\u017c rozwija to nie wiemy, lub raczej mocno si\u0119 spieramy. <\/p>\n

Im bli\u017cej w rozwoju do pa\u0144stw bogatszych, tym mniejsza mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania rozwoju dzi\u0119ki imitacji, i tym wi\u0119ksza potrzeba eksperymentowania z politykami rozwojowymi i instytucjami prorozwojowymi. Odkrycie, jakie polityki i sposoby ich instytucjonalizacji w naszych warunkach dzia\u0142aj\u0105 lub nie, wymaga pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w. Co dzia\u0142a, a co nie, to wiedza, kt\u00f3r\u0105 nasza spo\u0142eczno\u015b\u0107 potrzebuje wytworzy\u0107, zrozumie\u0107 i na jej podstawie dzia\u0142a\u0107.<\/p>\n

Eksperymentowanie z politykami gospodarczymi, by nie by\u0142o przykrywk\u0105 dla s\u0142abych polityk, niepotrzebnych transfer\u00f3w, czy zwyk\u0142ej kradzie\u017cy powinno m.in.: <\/p>\n

–<\/strong> mo\u017cliwie precyzyjnie definiowa\u0107 cel, <\/div>\n
–<\/strong> ka\u017cdorazowo w ramach procedur tworz\u0105cych eksperyment generowa\u0107 statystyki opisuj\u0105ce nak\u0142ady i skutki oraz upublicznia\u0107 te informacje, by grono oceniaj\u0105cych i ucz\u0105cych si\u0119 by\u0142o mo\u017cliwie szerokie, <\/div>\n
–<\/strong> gdy to mo\u017cliwe parametryzowa\u0107 sytuacje, w kt\u00f3rych eksperyment zostanie zaniechany, lub zmieniony w trakcie eksperymentu. <\/div>\n

\n

Po pi\u0105te negocjowa\u0107 miejsce w systemie \u015bwiatowym. Teoria ekonomii najbardziej nieprzyjemnych wydarze\u0144 upatruje w podwy\u017cszonych c\u0142ach lub embargach handlowych. Jednak \u015bwiatowy system handlowy, warunki na kt\u00f3rych sprzedajemy i kupujemy zosta\u0142 ukszta\u0142towany ostrzem miecza, ogniem, wystrza\u0142em karabinu, broni\u0105 masowej zag\u0142ady oraz przymusem gospodarczym. <\/strong> <\/p>\n

Wydarzenie w dalekich krainach od wiek\u00f3w maj\u0105 wp\u0142yw na nasz\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Samo powstanie wodzostwa Piast\u00f3w powi\u0105zane jest z ekspansj\u0105 islamu w basenie morza \u015br\u00f3dziemnego. Ekspansja islamu ograniczy\u0142a morski handel p\u00f3\u0142nocy Europy z Bizancjumi zwi\u0119kszy\u0142a wag\u0119 l\u0105dowych szlak\u00f3w handlowych z P\u00f3\u0142nocy Europy do Morza Czarnego i Adriatyku oraz wywo\u0142a\u0142a ogromny popyt na niewolnik\u00f3w. Niewolnik\u00f3w, kt\u00f3rych sprzeda\u017c\u0105 Piastowi sfinansowali innowacj\u0119 wojenno-spo\u0142eczn\u0105: sta\u0142\u0105 dru\u017cyn\u0119. Przewaga dru\u017cyny specjalist\u00f3w gotowych ruszy\u0107 do boju na wezwanie wodza nad wojownikami plemiennymi zwo\u0142ywanych przez wiec pozwoli\u0142a Piastom obali\u0107 gminow\u0142adztwo i narzuci\u0107 sw\u0105 scentralizowan\u0105 w\u0142adz\u0119. R\u00f3wnie\u017c np. kryzys monarchii piastowskiej na pocz\u0105tku XI wieku wydaje si\u0119 powi\u0105zany ze spadkiem wp\u0142yw\u00f3w z handlu niewolnikami, kt\u00f3ry to handel pozwala\u0142 Piastom stworzy\u0107 i utrzyma\u0107 dru\u017cyn\u0119, owych s\u0142awnych 3000 pancernych Mieszka I opisywanych przez Ibrahima ibn Jakuba. <\/p>\n

Warunki handlowania dalej kszta\u0142tuj\u0105 nasz byt i miejsce w \u015bwiecie. W ostatnich trzech dekadach pozwolono nam g\u0142\u0119biej w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w mi\u0119dzynarodow\u0105 wymian\u0119 towar\u00f3w. Ale cho\u0107 my\u015blimy, \u017ce jeste\u015bmy Zachodem, to patrz\u0105c po tym jak Francja z Niemcami wypru\u0142y dyrektyw\u0119 Bolksteina, kt\u00f3ra potrzebn\u0105 nam wolno\u015b\u0107 przep\u0142ywu us\u0142ug mia\u0142a naprawi\u0107 do poziomu przewidywanego traktem UE czy patrz\u0105c jak Francja obecnie d\u0105\u017cy do likwidacji produkcji baterii w Polsce, nie potrafimy broni\u0107 swojego miejsca w j\u0105drze \u015bwiatowego uk\u0142adu gospodarczego. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kilka tygodni temu na panelu w Krynicy bra\u0142em udzia\u0142 w dyskusji o tym jak rozwija\u0107 Polsk\u0119. Poni\u017cej w pi\u0119ciu punktach opis tego co trzeba zrobi\u0107 by dogoni\u0107 i przegoni\u0107 Zach\u00f3d. Zamiast zwyczajowych 600 s\u0142\u00f3w dzi\u015b 1300. Je\u015bli to za du\u017co, szybko poznasz przekaz poni\u017cszego wpisu czytaj\u0105c pi\u0119\u0107 nag\u0142\u00f3wk\u00f3w wyr\u00f3\u017cnionych wyt\u0142uszczon\u0105 czcionk\u0105. Po pierwsze diagnoza. Sukces […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,15,9],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2891","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ekonomia-polityczna","7":"category-gonic-cywilizacyjny-rdzen","8":"category-inteligencka-hegemonia"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2891"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2891\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2896,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2891\/revisions\/2896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}