{"id":2860,"date":"2024-06-02T11:05:14","date_gmt":"2024-06-02T11:05:14","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/?p=2860"},"modified":"2024-06-02T11:05:15","modified_gmt":"2024-06-02T11:05:15","slug":"powstrzymywanie-i-kontrwazenie-a-nie-kontrola-i-rownowaga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2024\/06\/02\/powstrzymywanie-i-kontrwazenie-a-nie-kontrola-i-rownowaga\/","title":{"rendered":"Powstrzymywanie i kontrwa\u017cenie, a nie kontrola i r\u00f3wnowaga!"},"content":{"rendered":"

Gdy nasi konstytucjonali\u015bci ci\u0105gle niepoprawnie odczytuj\u0105 \u201echecks and balances\u201d jako \u201ekontrola i r\u00f3wnowaga\u201d to cz\u0142owiek ze wschodu ju\u017c dawno wie, \u017ce chodzi o powstrzymywanie i kontrwa\u017cenie. I jeszcze \u0142adnie to w swoim j\u0119zyku nazywa: zdzier\u017cki i protiwowiesy.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zapraszam na szybka wycieczk\u0119 po historii poj\u0119\u0107 “podzia\u0142u i kontrwa\u017cenia w\u0142adz” od staro\u017cytno\u015bci do o\u015bwiecenia. By zach\u0119ci\u0107 do pogl\u0105du, i\u017c w\u0142a\u015bciwym jest rozumienie dynamiczne implikuj\u0105ce przeciwwa\u017cenie wielu nier\u00f3wnych stron przez konfrontacj\u0119 polityczn\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W konstytucji komunikuje si\u0119 nam istnienie zasady R\u00d3WNOWAGI w\u0142adz.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Podobnie w wyrokach Trybuna\u0142u Konstytucyjnego komunikuje si\u0119 nam istnienie zasady R\u00d3WNOWAGI w\u0142adz. Patrz np. orzeczenie z dnia 9 listopada 1993 r. Sygn. akt K. 11 \/93 poni\u017cej.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W przekazie medialnym r\u00f3wnie\u017c komunikuje si\u0119 nam istnienie zasady R\u00d3WNOWAGI w\u0142adz.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pierwsze systematyczne przemy\u015blenia o podziale i kontrwa\u017ceniu w\u0142adz docieraj\u0105 do nas z Grecji w VI \u2013 III wiek p.n.e. By\u0142 to okres rozwoju gospodarczego, kolonizacji nowych teren\u00f3w, zwi\u0119kszonej mobilno\u015bci spo\u0142ecznej. Mocowania si\u0119 arystokracji, ludu oraz tyran\u00f3w. Anaxymander by\u0142 pierwszym filozofem tej epoki o kt\u00f3rym wiemy, \u017ce jasno wyartyku\u0142owa\u0142 istnienie przeciwnych substancji z kt\u00f3rych sk\u0142ada si\u0119 \u015bwiat i kt\u00f3re pchane s\u0105 do r\u00f3wnowagi. R\u00f3wnowa\u017cenie si\u0119 przeciwie\u0144st skutkowa\u0107 mia\u0142o harmoni\u0105, nie tylko w kosmosie, zdrowiu ludzkim ale te\u017c w porz\u0105dkach spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Uznano w\u00f3wczas, \u017ce s\u0105 trzy sposoby sprawowania rz\u0105d\u00f3w. Ka\u017cdy z nich degeneruje si\u0119 na sw\u00f3j spos\u00f3b. Stabilne s\u0105 jedynie rz\u0105dy mieszane takie w kt\u00f3rych r\u00f3\u017cne si\u0142y razem wsp\u00f3\u0142istniej\u0105 w jednym systemie w\u0142adzy. Wzajemnie si\u0119 mocuj\u0105 i przepychaj\u0105, ale unika si\u0119 najgorszych konsekwencji ich walki.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pogl\u0105d o z\u0142owrogich skutkach nadmiernej koncentracji w\u0142adzy przetrwa\u0142 do czas\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych. Platon g\u0142osi\u0142, \u017ce kr\u00f3lowie przejmuj\u0105c za du\u017co w\u0142adzy doprowadzili do zguby \u201eskonfederowanych\u201d Argos, Messyny i Lacedemonu. Przewr\u00f3cili swoje kr\u00f3lestwo jak statek, kt\u00f3rem dano za du\u017cy \u017cagiel.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Platon uznawa\u0142 ograniczenie w\u0142adzy kr\u00f3l\u00f3w a zbawienne dla kr\u00f3l\u00f3w i rz\u0105dzonych.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Przez ca\u0142\u0105 staro\u017cytno\u015b\u0107 wida\u0107 objawy \u017cywotno\u015bci pogl\u0105du o wy\u017cszo\u015bci ustroj\u00f3w mieszanych. Np Arystoteles twierdzi\u0142, \u017ce czym lepiej zmieszane ustroje (monarchia, arystokracja, demokracja) tym d\u0142u\u017cej trwaj\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jeszcze p\u00f3\u017aniej podobnie Polybiusz widzia\u0142 trzy podstawowe ustroje, tj. monarchi\u0119, arystokracj\u0119, demokracj\u0119. A za najlepszy ustr\u00f3j uznawa\u0142 po\u0142\u0105czenie wszystkich trzech.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wed\u0142ug Polybiusza w czasach pokoju podzia\u0142 w\u0142adz zabezpiecza Rzym przez zbytnim wzmocnieniem kt\u00f3rejkolwiek z w\u0142adz.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ale podczas zewn\u0119trznego zagro\u017cenia trzy w\u0142adze Rzymu razem sprawnie dzia\u0142aj\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W czasach nam bli\u017cszych Makiawel przyjmuje za sw\u00f3j antyczny pogl\u0105d o trzech formach rz\u0105d\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cda degeneruje si\u0119 na sw\u00f3j spos\u00f3b.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Makiawel za staro\u017cytnymi r\u00f3wnie\u017c uwa\u017ca, \u017ce ustr\u00f3j mieszany daje stabilniejsze pa\u0144stwa.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ju\u017c zupe\u0142nie blisko naszych czas\u00f3w pojawia si\u0119 poj\u0119cie “check”. Check znaczy ogranicza\u0107 czy powstrzymywa\u0107. Nie znaczy kontrolowa\u0107 w sensie sprawdzania zgodno\u015bci zachowania z jakim\u015b standardem. James Madison podzielone w\u0142adze mog\u0105 by\u0107 wzajemnym ograniczeniem (\u201echeck on the other\u201d).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Je\u015bli nie przekona\u0142 ci\u0119 przyk\u0142ad ameryka\u0144ski, \u017ce check znaczy ogranicza\u0107, szachowa\u0107 czy powstrzymywa\u0107 to poni\u017cej w trzech j\u0119zykach Monteskiusz (arrete, check, pow\u015bci\u0105ga\u0107).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

I jeszcze Monteskiusz jeszcze dosadniej. Te\u017c w trzech t\u0142umaczeniach, by potwierdzi\u0107 ustalone w poprzek r\u00f3\u017cnych kultur rozumienie. W\u0142adza wykonawcza musi bra\u0107 udzia\u0142 w prawotw\u00f3rstwie przez sw\u0105 zdolno\u015b\u0107 zapobiegania (d’empecher, przeszkadzania, vetoing) w innym razie utraci swe prerogatywy.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nie ma u klasyk\u00f3w mowy o r\u00f3wnowadze i kontroli. Jest kontrwa\u017cenie nier\u00f3wnych i zmieniaj\u0105cych si\u0119 si\u0142. Poni\u017cej ponownie Madison, kt\u00f3ry zapobiega\u0107 nadmiernej koncentracji w\u0142adzy chce daj\u0105c podzielonym ga\u0142\u0119zi\u0105 w\u0142adzy konstytucjne \u015brodki i osobist\u0105 motywacj\u0119 by przeciwdzia\u0142a\u0142y zbytniemu wzmocnieniu kt\u00f3rejkolwiek z nich.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

B\u0142\u0119dne odczytanie znaczenia \u201echecks & balances\u201d mo\u017ce mie\u0107 dwie przyczyny. Po pierwsze o\u015bwieceniowa my\u015bl polityczna trafi\u0142a do nas g\u0142\u00f3wnie za po\u015brednictwem Francuz\u00f3w. A we Francji szukaj\u0105c precedens\u00f3w dla nowych urz\u0105dze\u0144 maj\u0105cych powstrzymywa\u0107 absolutystyczne d\u0105\u017cenia w\u0142adzy postulowano istnienie r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy monarch\u0105\/cesarzem a odrobinkami w\u0142adzy mu odebranymi.<\/p>\n

Druga, istotniejsza to, \u017ce w s\u0142abo zinstytucjonalizowanym spo\u0142ecze\u0144stwie, gdzie konstytucja nie okre\u015bla jasno kto dzier\u017cy, jak\u0105 w\u0142adz\u0119, co z ni\u0105 mo\u017ce zrobi\u0107 i kto kogo mo\u017ce powstrzyma\u0107 wp\u0142ywowe staj\u0105 s\u0105 inteligenckie grupy interesu. Ignorowanie podzia\u0142u i kontrwa\u017cenia w\u0142adz daje nam system polityczny, gdzie opinia kilku profesor\u00f3w mo\u017ce o 180 stopni zmieni\u0107 interpretacj\u0119 konstytucji, wbrew jej literalnym zapisom.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdy nasi konstytucjonali\u015bci ci\u0105gle niepoprawnie odczytuj\u0105 \u201echecks and balances\u201d jako \u201ekontrola i r\u00f3wnowaga\u201d to cz\u0142owiek ze wschodu ju\u017c dawno wie, \u017ce chodzi o powstrzymywanie i kontrwa\u017cenie. I jeszcze \u0142adnie to w swoim j\u0119zyku nazywa: zdzier\u017cki i protiwowiesy. Zapraszam na szybka wycieczk\u0119 po historii poj\u0119\u0107 “podzia\u0142u i kontrwa\u017cenia w\u0142adz” od staro\u017cytno\u015bci do o\u015bwiecenia. By zach\u0119ci\u0107 do […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,10],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2860","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-inteligencka-hegemonia","7":"category-podzial-wladzy-oraz-kontrwazenie-wladz"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2860","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2860"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2860\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2863,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2860\/revisions\/2863"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2860"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2860"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2860"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}