![\"\"](\"http:\/\/www.dobrowol.org\/drobiazgi\/judiciary102.jpg\")
<\/p>\nWydarzenia wok\u00f3\u0142 s\u0105d\u00f3w w Izraelu traktowane s\u0105 u nas jak przypowiastka umoralniaj\u0105ca z dobrymi i z\u0142ymi bohaterami. Rzeczywisto\u015b\u0107 izraelska jest ciut bardziej skomplikowana i ogromnie ciekawsza, ni\u017c taki moralitet. Poni\u017cej w kilku punktach o tym, co i dlaczego dzieje si\u0119 w Izraelu oraz jakie z tego wnioski dla nas w Polsce.<\/p>\n
<\/p>\n
Po okupacji brytyjskiej Izrael odziedziczy\u0142 scentralizowany system s\u0105dowy, kt\u00f3rego celem by\u0142o trzymanie w\u0142adzy s\u0105dowej w r\u0119kach nielicznych Brytyjczyk\u00f3w.<\/p>\n
Za okupacji brytyjskiej nominacje s\u0119dziowskie w Palestynie zatwierdza\u0142 angielski wysoki komisarz, a s\u0119dzi\u00f3w s\u0105du najwy\u017cszego zatwierdzano w Londynie. Dziewi\u0119cioosobowy s\u0105d najwy\u017cszy sk\u0142ada\u0142 si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci z Anglik\u00f3w a \u017cydzi i arabowie dostali po jednym przedstawicielu. Wszystkie sprawy przeciw w\u0142adzom by\u0142y w wy\u0142\u0105cznej jurysdykcji s\u0105du najwy\u017cszego, by pozbawi\u0107 lokalnych s\u0119dzi\u00f3w orzekania w sprawach przeciw w\u0142adzy.<\/p>\n
Po ustanowieniu Izraela t\u0119 scentralizowan\u0105 struktur\u0119 przej\u0119to i obsadzono prawnikami z pochodzenia i tradycji prawnej niemiecko-\u017cydowskiej (tzw. Yekke). Przez pierwsze trzy dekady pa\u0144stwa Izraela prawnicy urodzeni w Niemczech i wykszta\u0142ceni na niemieckich uniwersytetach stanowili po\u0142ow\u0119 s\u0119dzi\u00f3w s\u0105du najwy\u017cszego.<\/p>\n
To, \u017ce Yekke obsadzili wy\u017cyny s\u0105downictwa Izraela nie by\u0142o przypadkiem a skutkiem dzia\u0142ania pierwszego ministra sprawiedliwo\u015bci Pinhasa Rosena. Uwa\u017ca\u0142 on i twierdzi\u0142 publicznie, \u017ce \u017cydzi pochodzenia niemieckiego s\u0105 uczciwi i przestrzegaj\u0105 prawo (w domy\u015ble w przeciwie\u0144stwie do \u017cyd\u00f3w z Europy Wschodniej).<\/p>\n
Spos\u00f3b rekrutacji do wy\u017cyn prawniczych ukszta\u0142towa\u0142 kultur\u0119 prawn\u0105 Izraela. Wed\u0142ug jej zwolennik\u00f3w ukszta\u0142towa\u0142 w duchu demokratyczno-liberalnym, kt\u00f3ry uratowa\u0142 Izrael od zamordyzmu i korupcji powszechnych na Bliskim Wschodzie.<\/p>\n
Pogl\u0105d o zbawiennej roli w ochronie demokracji ma pewne podstawy. W Izraelu nie ma wielu element\u00f3w podzia\u0142u w\u0142adzy, za\u0142o\u017cyciele Izraela pochodzili z kultur, w kt\u00f3rych raczej nie praktykowano demokracji, a pa\u0144stwo od za\u0142o\u017cenia regularnie jest stanie wojny. Pomimo to jest w miar\u0119 demokratycznym rozwini\u0119tym pa\u0144stwem.<\/p>\n
Jednak scentralizowana konstrukacja s\u0105downictwa oraz nieproporcjonalna rekrutacja do wy\u017cyn s\u0119dziowskich jednej grupy etniczno-\u015bwiatopog\u0105dowej stoi u \u017ar\u00f3d\u0142a dzisiejszych problem\u00f3w z izraelskimi s\u0105dami.<\/p>\n
Za demokratyczn\u0105 fasad\u0105 od za\u0142o\u017cenia Izraela do ko\u0144ca lat 1970ych hegemoni\u0119 ideologiczn\u0105 i rz\u0105dy sprawowa\u0142a lewica. Przez cztery dekady przed wyborami znana by\u0142a partia rz\u0105dz\u0105ca po wyborach (zawsze lewica) i zmieniali si\u0119 tylko koalicjanci. System dzia\u0142a\u0142 sprawnie i bez wi\u0119kszych tar\u0107 dop\u00f3ki rz\u0105dy sprawowa\u0142a hegemoniczna lewica a s\u0105dowe wy\u017cyny obsadza\u0142a ideologicznie jeszcze bardziej lewicowa grupa prawnik\u00f3w.<\/p>\n
Kryzys gospodarczy lat 1970 oraz wyczerpywanie si\u0119 ideologiczne lewicy, kt\u00f3ra przez p\u00f3\u0142 wieku z partii biedniejszych sta\u0142a si\u0119 parti\u0105 klasy \u015bredniej doprowadzi\u0142 w 1977 do niespodziewanego zwyci\u0119stwa wyborczego prawicy.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong> Michael Shalev, Labour and the Political Economy in Israel, Oxford University Press (1992)<\/p>\n Utrat\u0119 w\u0142adzy politycznej lewica od lat 1970ych nadrabia\u0142a wzrostem aktywizmu s\u0119dziowskiego o nominalnie centro-lewicowym a faktycznie \u015brednio klasowym wektorze. Aktywizm ten wywo\u0142a\u0142 kontrreakcj\u0119 nominalnie prawicow\u0105 \u2013 a faktycznie amalgamatu interes\u00f3w cz\u0119\u015bci biznesu oraz klas ni\u017cszych.<\/p>\n Aktywizm s\u0119dziowski jest silniejszy i bardziej dolegliwy w Izraelu ni\u017c w innych pa\u0144stwach. Nie ma tam wielu element\u00f3w podzia\u0142u w\u0142adzy. W\u0142adza pochodz\u0105ca z wyboru skoncentrowana jest w r\u0119kach kilku os\u00f3b \u2013 szef\u00f3w partii tworz\u0105cych rz\u0105d. Kontroluj\u0105 oni zar\u00f3wno jednoizbowy Knesset oraz rz\u0105d, tak naprawd\u0119 maj\u0105 pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy wykonawczej. Ze wzgl\u0119du na unitarn\u0105 organizacj\u0119 pa\u0144stwa nie ma w Izraelu w\u0142adzy samorz\u0105dowej, kt\u00f3ra by mog\u0142a oponowa\u0107 rz\u0105dowi centralnemu. W obliczu takiej koncentracji w\u0142adzy S\u0105d Najwy\u017cszy Izraela jest jedynym narz\u0119dziem powstrzymywania i kontrwa\u017cenia (check and balance) w\u0142adzy wykonawczej.<\/p>\n Co istotne w przypadku Izraela wi\u0119kszo\u015bci rz\u0105dz\u0105ce coraz cz\u0119\u015bciej od lat 1970ych s\u0105 prawicowe \u2013 tj. o odmiennym wektorze politycznym ni\u017c tamtejszy s\u0105d najwy\u017cszy. S\u0105d Najwy\u017cszy Izraela jako jedyna kontrwaga dla chwilowej wi\u0119kszo\u015bci politycznej jest postrzegany, a niekt\u00f3rzy wr\u0119cz twierdz\u0105 \u017ce staje si\u0119 jedyn\u0105 opozycj\u0105 do rz\u0105d\u00f3w prawicy.<\/p>\n T\u0142umne protesty na ulicach Izraela wynikaj\u0105, z eskalacji emocji wok\u00f3\u0142 S\u0105du Najwy\u017cszego jako jedynego przycz\u00f3\u0142ka oraz z wysokiego zaufania do S\u0105du Najwy\u017cszego. Wieloletnie \u015brednia zaufania do izraelskiego s\u0105du najwy\u017cszego w\u015br\u00f3d \u017cyd\u00f3w w Izraelu jest bliska 60%:<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong> The Israeli Democracy Index<\/p>\n Je\u015bli si\u0119 zastanawiasz dlaczego pomimo tego szacunku politycy izraelscy zabrali si\u0119 za tamtejszy S\u0105d Najwy\u017cszy to zauwa\u017c, i\u017c zaufanie do s\u0105du najwy\u017cszego spada\u0142o tam z 69% w 2003 do 41% w 2022:<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong> The Israeli Democracy Index<\/p>\n Dla mnie najciekawszym spostrze\u017ceniem z izraelskiego przyk\u0142adu jest, \u017ce im mniej w ustroju danego pa\u0144stwa podzia\u0142u w\u0142adzy i czym mniej systemowego powstrzymywania i kontrwa\u017cenia (check & balance) tym konfrontacja spo\u0142ecznopolityczna jest bardziej skoncentrowana i ma wi\u0119kszy potencja\u0142 do eskalacji.<\/p>\n Je\u015bli chcemy by w Polsce konflikty r\u00f3\u017cnych grup obywateli by\u0142y mo\u017cliwie rozproszone i nie urasta\u0142y regularnie do epicznych rozmiar\u00f3w potrzebujemy w naszym ustroju wi\u0119cej podzia\u0142u w\u0142adzy, wi\u0119cej wzajemnego kontrwa\u017cenia i powstrzymywania podzielonych w\u0142adz.<\/p>\n Po pierwsze wybor\u00f3w jednomandatowych, by Sejm kontrolowa\u0142 w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105, a nie by\u0142 kontrolowany przez zbieranin\u0119 partyjnych dzia\u0142aczy podleg\u0142ych szefom zasiadaj\u0105cych w rz\u0105dzie.<\/p>\n Po drugie prawdziwego samorz\u0105du, tj. takiego, kt\u00f3ry sam ustala co robi i jak si\u0119 finansuje. A nie takiego jak mamy obecnie, gdzie pod nazw\u0105 samorz\u0105d funkcjonuj\u0119 zdecentralizowane \u015bwiadczenie us\u0142ug dla obywateli zadekretowanych, finansowanych i nadzorowanych przez w\u0142adze centralne. Polska si\u0119 nie zawali, a polsko\u015b\u0107 si\u0119 nie sko\u0144czy, gdy nie b\u0119dzie jednego ministra edukacji ustalaj\u0105cego list\u0119 lektur dla wszystkich szk\u00f3\u0142 w Polsce.<\/p>\n Po trzecie zdecentralizowanego systemu prawnego, gdzie ka\u017cdy s\u0119dzia orzeka o konstytucyjno\u015bci, a s\u0119dziowie jako w\u0142adza podlegaj\u0105 skutecznemu rozliczeniu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wydarzenia wok\u00f3\u0142 s\u0105d\u00f3w w Izraelu traktowane s\u0105 u nas jak przypowiastka umoralniaj\u0105ca z dobrymi i z\u0142ymi bohaterami. Rzeczywisto\u015b\u0107 izraelska jest ciut bardziej skomplikowana i ogromnie ciekawsza, ni\u017c taki moralitet. Poni\u017cej w kilku punktach o tym, co i dlaczego dzieje si\u0119 w Izraelu oraz jakie z tego wnioski dla nas w Polsce.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[4,30,13],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2685","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ekonomia-polityczna","7":"category-jednomandatowe-okregi-wyborcze","8":"category-sady-dlaczego-i-jak-naprawic"},"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2685","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2685"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2685\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2690,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2685\/revisions\/2690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2685"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2685"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2685"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/www.dobrowol.org\/drobiazgi\/judiciary100.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.dobrowol.org\/drobiazgi\/judiciary101.jpg\")
<\/p>\n