\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 debatuj\u0105cych o przyczynach inflacji s\u0142abo wyr\u00f3\u017cnia d\u0142ugo- i kr\u00f3tkookresowe czynniki oraz bezpo\u015brednie i po\u015brednie. Niekt\u00f3rzy wr\u0119cz celowe je mieszaj\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 koncentruje si\u0119 na kr\u00f3tkoterminowych zjawiskach. Umyka im, i\u017c od kilku kadencji sejmowych regu\u0142y prawa i powtarzalne zachowania instytucji zmieniaj\u0105 si\u0119 w kierunku bardziej proinflacyjnym. To luzowanie policy-mix zast\u0119puje rozwi\u0105zywanie g\u0142\u0119bszych wyzwa\u0144: brak skutecznej siatki bezpiecze\u0144stwa socjalnego oraz brak udra\u017cniania kana\u0142\u00f3w awansu spo\u0142ecznego.<\/p>\n
<\/p>\n
\nM\u00f3wi\u0105c o inflacji mo\u017cna szuka\u0107 zmian cen w danym miesi\u0105cu czy kwartale. Podliczy\u0107 kt\u00f3re ceny najbardziej si\u0119 zmieni\u0142y i powiedzie\u0107, \u017ce przyczyn\u0105 inflacji jest \u017cywno\u015b\u0107, ropa czy co\u015b tam jeszcze innego. Nie b\u0119dzie to nieprawdzie. Ale nie b\u0119dzie to opis przyczyn inflacji – a jedynie opis cen poszczeg\u00f3lnych produkt\u00f3w w kr\u00f3tkim okresie zwi\u0119kszaj\u0105cych mierzon\u0105 w tym okresie inflacj\u0119.<\/p>\n
\nMo\u017cna te\u017c por\u00f3wna\u0107 zmiany cen w r\u00f3\u017cnych gospodarkach podlegaj\u0105cych podobnym szokom cenowym. Por\u00f3wnuj\u0105c r\u00f3\u017cny wzrost inflacji w podobnych gospodarkach po tych samych szokach inflacyjnych mo\u017cna szacowa\u0107 r\u00f3\u017cnice w przyczynieniu si\u0119 oddzia\u0142ywania polityki pieni\u0119\u017cnej i fiskalnej (tzw. policy mix) na przyrost inflacji w danej gospodarce.<\/p>\n
\nJest to ciekawe, po\u017cyteczne, trudne do poprawnego wykonania wyliczenie oraz pomimo powierzchownej matematycznej precyzji g\u0142\u0119boko subiektywne dzia\u0142anie. Jego prawid\u0142owe wykonanie wymaga uwzgl\u0119dnienia r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy gospodarkami. Takich jak na przyk\u0142ad zwi\u0105zku pomi\u0119dzy konsumpcj\u0105 no\u015bnik\u00f3w energii a struktur\u0105 bran\u017cow\u0105 czy u\u017cywanymi technologiami produkcji w por\u00f3wnywanych gospodarkach. Uwzgl\u0119dnienie r\u00f3\u017cnic strukturalnych pomi\u0119dzy gospodarkami wymaga wiedzy i wyczucia. Z jednej strony dobre por\u00f3wnanie wymaga uwzgl\u0119dnienia g\u0142\u00f3wnych r\u00f3\u017cnic strukturalnych. Ale z drugiej strony, gdy uwzgl\u0119dni si\u0119 zbyt wiele czynnik\u00f3w to zamiast szacunku wp\u0142ywu polityki gospodarczej na inflacj\u0119 uzyskamy efekt d\u0142ugiej listy r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na inflacj\u0119 w r\u00f3\u017cnych gospodarkach.<\/p>\n
\nMo\u017cna te\u017c szuka\u0107 czynnik\u00f3w zwi\u0119kszaj\u0105cych inflacj\u0119 w zachowaniach podmiot\u00f3w gospodarczych. Na przyk\u0142ad w reakcji firm na wzrost oczekiwanej inflacji. Bardzo elegancko (dla ekonomisty elegancko znaczy: z ma\u0142\u0105 liczb\u0105 za\u0142o\u017ce\u0144 i skomplikowanych wylicze\u0144) opisa\u0142 to Wojciech Paczos w \u201eOptimal inflation, monetary integration, and asymmetric sticky prices\u201d. Jak nie masz cierpliwo\u015bci do literatury ekonomicznej to tu w\u0105tek Paczosa na t\u0142iterze: https:\/\/mobile.twitter.com\/wpaczos\/status\/1536645651295047680<\/p>\n
\nNajciekawsze, jest jednak trwaj\u0105ca od ponad dekady w Polsce zmiana instytucjonalnego uwarunkowania policy mix. Od kilku kadencji sejmowych regu\u0142y prawa i powtarzalne zachowania instytucji zmieniaj\u0105 si\u0119 w kierunku bardziej proinflacyjnym. Ostatnim rz\u0105dem, kt\u00f3ry przejmowa\u0142 si\u0119 limitem zad\u0142u\u017cenia by\u0142 rz\u0105d SLD. Kolejne rz\u0105dy rozmi\u0119kcza\u0142y instytucyjne ograniczenia proinflacyjnych ogranicze\u0144.<\/p>\n
\nRostowski z Tuskiem zmienili regu\u0142\u0119 ograniczaj\u0105c\u0105 d\u0142ug publiczny, gdy regu\u0142a ta mia\u0142a zadzia\u0142a\u0107. Ukatrupili tym wiarygodno\u015b\u0107 regu\u0142 ograniczaj\u0105cych d\u0142ug. Je\u015bli regu\u0142\u0119 zmienia si\u0119, gdy w\u0142a\u015bnie mia\u0142a zadzia\u0142a\u0107 to ka\u017cdy rz\u0105d mo\u017ce zmienia\u0107 j\u0105 gdy uzna za potrzebne. Gdy Tuskowi nadal brakowa\u0142o \u015brodk\u00f3w w bud\u017cecie to zrobi\u0142 dwa rozbiory OFE. Za dobrej zmiany od p\u00f3\u0142 dekady zwi\u0119ksza si\u0119 zakres transfer\u00f3w spo\u0142ecznych taki jak 500+ czy 13te i 14te emerytury oraz do\u015b\u0107 lu\u017ana do niedawna by\u0142a polityka pieni\u0119\u017cna.<\/p>\n
\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 komentuj\u0105cych inflacj\u0119 ekonomist\u00f3w i dziennikarzy szuka winy u jednych czy drugich polityk\u00f3w. A unika im g\u0142\u0119bsze i trwalsze zjawisko: wielokadencyjny dryf w kierunku lu\u017aniejszego otoczenia instytucjonalnego inflacji. Dryf ten ma g\u0142\u0119bsze i d\u0142u\u017csze w czasie przyczyny ni\u017c decyzje jednej czy drugiej partii. Prawdopodobnie to:<\/p>\n
\n
\nwyhodowa\u0142 u wyborc\u00f3w powszechne oczekiwane szerokich \u0142atwo dost\u0119pnych transfer\u00f3w socjalnych.<\/p>\n
\nPrzez trzy dekady nie stworzyli\u015bmy skutecznej dobrze adresowanej siatki bezpiecze\u0144stwa socjalnego \u2013 tj. sposobu dostarczania mo\u017cliwie adekwatnej pomocy spo\u0142ecznej faktycznie potrzebuj\u0105cym. Mamy toporne programy transfer\u00f3w opartych o spe\u0142nianie w\u0105skich formalnych kryteri\u00f3w (bezrobotny, trwale chory, itp.) zazwyczaj analizowanych na poziomie jednostki.<\/p>\n
\nAle faktyczny dobrostan cz\u0142owieka wynika ze splotu okoliczno\u015bci \u0142\u0105cznie wp\u0142ywaj\u0105ce na cz\u0142onk\u00f3w gospodarstwa domowego jak np.: mo\u017cliwo\u015bci zarobkowania, maj\u0119tno\u015b\u0107 i doch\u00f3d, stan zdrowia, warunki mieszkaniowe. Przyk\u0142adowo zdrowy bezrobotny mieszkaj\u0105cy we w\u0142asnym mieszkaniu w du\u017cym mie\u015bcie o g\u0142\u0119bokim rynku pracy, bez os\u00f3b na utrzymaniu to zupe\u0142nie inny przypadek ni\u017c pracuj\u0105cy za minimaln\u0105 p\u0142ac\u0119 w mie\u015bcie o p\u0142ytkim rynku pracy przewlekle chory mieszkaj\u0105cy w wynajmowanym mieszkaniu z osobami, kt\u00f3re utrzymuje.<\/p>\n
\nPolacy \u0142atwo si\u0119 l\u0119kaj\u0105. Nie mamy wiele skumulowanego przez pokolenia maj\u0105tku. Dla wi\u0119kszo\u015bci z nas ka\u017cde losowe powini\u0119cie nogi, czy to utrata pracy, czy choroba, czy narodziny wi\u0119kszej ni\u017c planowana liczby dzieci grozi katastrof\u0105 finansow\u0105 i deklasacj\u0105 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n
\nPo bankructwie PRL nie mieli\u015bmy za co stworzy\u0107 siatki bezpiecze\u0144stwa. Ale w kolejnych dekadach rynku i demokracji, gdy gospodarka ros\u0142a nie urz\u0105dzili\u015bmy skutecznego sposobu dostarczania pomocy socjalnej faktycznie potrzebuj\u0105cym. Nie zajmujemy si\u0119 te\u017c udra\u017cnianiem kana\u0142\u00f3w awansu dla pracowitych i utalentowanych z do\u0142u uwarstwienia spo\u0142ecznego. Skuteczne udra\u017cnianie kana\u0142\u00f3w awansu wymaga regularnego ich otwierania. Ci na g\u00f3rze uwarstwienia spo\u0142ecznego reaguj\u0105 na zwi\u0119kszon\u0105 konkurencj\u0119 i z czasem raz udro\u017cnione kana\u0142y awansu przestaj\u0105 dzia\u0142a\u0107.<\/p>\n
\nBrak skutecznej dobrze adresowanej siatki bezpiecze\u0144stwa socjalnego oraz brak udra\u017cniania kana\u0142\u00f3w awansu wp\u0142ywa na oczekiwania obywateli. Bied\u0119 mo\u017cna znosi\u0107, gdy ma si\u0119 nadziej\u0119 na popraw\u0119 sytuacji swojej lub przynajmniej swych dzieci. Lecz, gdy nadzieja ta maleje to ro\u015bnie w szerokich szeregach obywateli zapotrzebowanie by pa\u0144stwo w ko\u0144cu da\u0142o co\u015b wszystkim, kt\u00f3rzy maj\u0105 gorzej.<\/p>\n
\n\u017beby by\u0142o jasne, obecny skok inflacji w Polsce i na \u015bwiecie wynika g\u0142\u00f3wnie z:<\/p>\n
\n
\nWygaszanie skoku inflacji b\u0119dzie w Polsce utrudnione przez wielodekadowy dryf w kierunku lu\u017aniejszego otoczenia instytucjonalnego inflacji. Zaniechuj\u0105c tworzenie skutecznego sposobu dostarczania pomocy spo\u0142ecznej faktycznie potrzebuj\u0105cym i nie podejmuj\u0105c wysi\u0142ku otwierana kana\u0142\u00f3w awansu powodowali\u015bmy wieloletnie rozmi\u0119kczenie antyinflacyjnych urz\u0105dze\u0144 spo\u0142eczno-gospodarczych.<\/p>\n
\nTrwa\u0142e nier\u00f3wno\u015bci i brak nadziei na awans materialny tworzy\u0142y polityczne zapotrzebowanie na szerokie powszechnie dost\u0119pne transfery. Najbiedniejsi domagaj\u0105 si\u0119 tym wi\u0119kszej redystrybucji, im mniej materialnie i symbolicznie \u0142\u0105czy ich z reszt\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa. Zaufanie wynikaj\u0105ce ze sp\u00f3jno\u015bci jest konieczne, by wierzono, \u017ce kr\u00f3tkoterminowe koszty post\u0119pu i dostosowania gospodarki do skutk\u00f3w szok\u00f3w gospodarczych przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na d\u0142ugoterminowe korzy\u015bci dla wszystkich obywateli.<\/p>\n
\nTak jak drogi i most integruj\u0105 odleg\u0142e po\u0142acie rynku, tak infrastruktura spo\u0142eczna pozwala, by korzy\u015bci z rozwoju gospodarczego by\u0142y mo\u017cliwie dost\u0119pne wszystkim obywatelom. Sprawna i skuteczna redystrybucja jest prorozwojowa. Programy socjalne powinny wyr\u00f3wnywa\u0107 szanse i u\u015bmierza\u0107 dolegliwo\u015b\u0107 biedy, ale nie powinny pozbawia\u0107 bod\u017ac\u00f3w do pracy lub wr\u0119cz zach\u0119ca\u0107 do bezproduktywnego \u017cycia na koszt spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n
\nW peryferyjnych i p\u00f3\u0142peryferyjnych spo\u0142ecze\u0144stwach do\u015b\u0107 cz\u0119stym zjawiskiem jest konflikt redystrybucyjny, rozgrywany a\u017c do niewyp\u0142acalno\u015bci wsp\u00f3lnoty. Redystrybucja jest konieczna do zwi\u0119kszania wydajno\u015bci gospodarki (ka\u017cdy ma podobne szanse sukcesu) oraz zwi\u0119kszania sp\u00f3jno\u015bci spo\u0142ecznej (zmniejszamy dolegliwo\u015b\u0107 strat ponoszonych przez jednostki i grupy spo\u0142eczne w wyniku dzia\u0142a\u0144 podnosz\u0105cych dobrostan ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci), ale gdy jest ponad mo\u017cliwo\u015bci finansowe spo\u0142eczno\u015bci uniemo\u017cliwia rozw\u00f3j.<\/p>\n
\nChcemy mo\u017cliwie niskiej inflacji w \u015brednim i d\u0142ugim okresie? Powinni\u015bmy tworzy\u0107 dobrze adresowan\u0105 siatk\u0119 bezpiecze\u0144stwa socjalnego oraz udra\u017cnia\u0107 kana\u0142y awansu spo\u0142ecznego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 debatuj\u0105cych o przyczynach inflacji s\u0142abo wyr\u00f3\u017cnia d\u0142ugo- i kr\u00f3tkookresowe czynniki oraz bezpo\u015brednie i po\u015brednie. Niekt\u00f3rzy wr\u0119cz celowe je mieszaj\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 koncentruje si\u0119 na kr\u00f3tkoterminowych zjawiskach. Umyka im, i\u017c od kilku kadencji sejmowych regu\u0142y prawa i powtarzalne zachowania instytucji zmieniaj\u0105 si\u0119 w kierunku bardziej proinflacyjnym. To luzowanie policy-mix zast\u0119puje rozwi\u0105zywanie g\u0142\u0119bszych wyzwa\u0144: brak skutecznej siatki […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,15,29],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2644","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ekonomia-polityczna","7":"category-gonic-cywilizacyjny-rdzen","8":"category-nacjonalizacja-ofe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2644"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2712,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2644\/revisions\/2712"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}