Za ka\u017cdym razem, gdy obywatele komentuj\u0105 niezrozumia\u0142y a niepopularny wyrok pojawi\u0105 si\u0119 prawnicy, kt\u00f3rzy odwin\u0105 si\u0119 s\u0142owami: nie czyta\u0142e\u015b akt, nie masz poj\u0119cia, nie wypowiadaj si\u0119!<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Tak nie czyta\u0142em. Bo w Polsce cz\u0142owiek z ulicy nie ma w praktyce dost\u0119pu do akt. Gdy czyta\u0142em akta to na zasadzie: list od wa\u017cnego profesora, \u017ce badanie, wielodniowe ustalenia kto i po co. Gdy ju\u017c potem mia\u0142em dost\u0119p to owszem by\u0142o sympatycznie i sprawnie.<\/p>\n
Ale nawet gdy dostaniesz akta, to z tego co s\u0119dzia napisa\u0142 w uzasadnieniu wyroku trudno cokolwiek zrozumie\u0107. W\u015br\u00f3d prawnik\u00f3w kr\u0105\u017cy dowcip o kliencie, kt\u00f3ry pyta adwokata po og\u0142oszeniu wyroku: \u201epanie powiedz czy ja wygra\u0142em czy przegra\u0142em\u201d.<\/p>\n
Nieprzejrzyste uzasadnienia decyzji polskich s\u0119dzi\u00f3w to nie b\u0142\u0105d, czy niedobr\u00f3bka. To cecha systemowa. Polski i szerzej kontynentalny system prawa oparty jest o fikcj\u0119 wszechogarniaj\u0105cych, jasnych i sp\u00f3jnych norm prawnych. Wedle tej koncepcji s\u0119dzia mechanicznie i z \u0142atwo\u015bci\u0105 dopasowuje fakty rozs\u0105dzanej sprawy do norm prawnych.<\/p>\n
A sylogistyczne uzasadnienie wyroku: twardo stwierdzona norma oraz minimalistyczne wpasowanie fakt\u00f3w do normy przy pomocy wyk\u0142adni j\u0119zykowej pozwalaj\u0105 podtrzymywa\u0107 fikcj\u0119 s\u0119dziego b\u0119d\u0105cego jedynie ustami ustawy og\u0142aszaj\u0105cego jedyny mo\u017cliwy wyrok. Nieprzejrzysto\u015b\u0107 i niezrozumia\u0142o\u015b\u0107 dla laik\u00f3w stanowi\u0105 funkcj\u0119 ochrono-legitymizuj\u0105c\u0105: Nie znasz si\u0119! Nie mo\u017cesz ocenia\u0107, ani krytykowa\u0107.<\/p>\n
Wej\u015bcie w dialog z szarym obywatelem poprzez dobrze uargumentowane decyzje oparte o fakty, normy prawa i otwarte wywa\u017canie warto\u015bci odar\u0142oby polskich s\u0119dzi\u00f3w w ich mniemaniu z nimbu nadzwyczajno\u015bci. Pozwoli\u0142oby byle komu z ulicy dyskutowa\u0107 z wyrokiem, z kt\u00f3rym przecie\u017c si\u0119 pono\u0107 nie dyskutuje. Niezrozumia\u0142y wyrok publicznie og\u0142oszony do pustej sali s\u0105dowej, a nast\u0119pnie ukryty w niedost\u0119pnych lub trudnodost\u0119pnych archiwach to taka nasza prawnicza tradycja, duma i chwa\u0142a (przy okazji znosi jawno\u015b\u0107 s\u0105dzenia – i o to chodzi).<\/p>\n
Narodowe style pisania uzasadnie\u0144 decyzji s\u0119dziowskich narastaj\u0105 dekadami lub wr\u0119cz wiekami. Uzasadnienia decyzji s\u0119dziego ameryka\u0144skiego s\u0105 zrozumia\u0142e i czytelne od pocz\u0105tku republiki. S\u0119dzia angloameryka\u0144ski pisze uzasadnienia dla stron post\u0119powania oraz szerokiego grona odbiorc\u00f3w. S\u0119dzia polski pisze uzasadnienia dla s\u0105d\u00f3w odwo\u0142awczych i s\u0119dzi\u00f3w wizytator\u00f3w. Odbiorca ma konsekwencje dla sposobu pisania uzasadnienia.<\/p>\n
Nie pomog\u0105 polskim s\u0119dziom szkolenia z pisania zrozumia\u0142ym j\u0119zykiem. Ani nie pomog\u0105 konkursy i nagrody dla s\u0119dzi\u00f3w zrozumiale uzasadniaj\u0105cych wyroki. Dop\u00f3ki polski s\u0119dzia b\u0119dzie funkcjonowa\u0142 jako s\u0119dzia urz\u0119dnik nie b\u0119dzie pisa\u0142 takich uzasadnie\u0144 jak w\u0142adczy s\u0119dzia angloameryka\u0144ski.<\/p>\n
Obawa polskiego s\u0119dziego przed uchyleniem czy wytykiem kt\u00f3re zablokowa\u0107 mog\u0105 awans na s\u0119dziego funkcyjnego, czy do s\u0105du wy\u017cszej instancji powoduje chowanie si\u0119 w d\u0142ugich, wielokrotnie z\u0142o\u017conych zdaniach obfitych w paragrafy i odwo\u0142ania do orzecze\u0144 wy\u017cszych instancji<\/p>\n
Ukrycie w\u0142asnego rozumowania i logiki pomaga unikn\u0105\u0107 wystawienia si\u0119 na ocen\u0119 nie tylko obywateli, ale przede wszystkim unika\u0107 wystawienia si\u0119 na ocen\u0119 korporacyjnych zwierzchnik\u00f3w.<\/p>\n
I tak na koniec: jednym z istotniejszych urz\u0105dze\u0144 spo\u0142ecznych, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142tworzy s\u0119dziego angloameryka\u0144skiego jako koron\u0119 zawod\u00f3w prawniczych i wyr\u00f3\u017cnia go od s\u0119dzi\u00f3w Europy kontynentalnej jest czytelno\u015b\u0107 i dost\u0119pno\u015b\u0107 dla obywateli wyrok\u00f3w i akt rozs\u0105dzanych spraw. Pracuj\u0105c na powszechne zrozumienie swych decyzji s\u0119dziowie angloameryka\u0144scy legitymuj\u0105 sw\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Za ka\u017cdym razem, gdy obywatele komentuj\u0105 niezrozumia\u0142y a niepopularny wyrok pojawi\u0105 si\u0119 prawnicy, kt\u00f3rzy odwin\u0105 si\u0119 s\u0142owami: nie czyta\u0142e\u015b akt, nie masz poj\u0119cia, nie wypowiadaj si\u0119!<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6,13],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2618","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-inteligencka-hegemonia","7":"category-mam-prawo-wiedziec","8":"category-sady-dlaczego-i-jak-naprawic"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2618","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2618"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2721,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2618\/revisions\/2721"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}