{"id":2460,"date":"2021-05-23T07:44:48","date_gmt":"2021-05-23T07:44:48","guid":{"rendered":"http:\/\/dobrowol.org\/blog\/?p=2460"},"modified":"2026-04-16T20:44:44","modified_gmt":"2026-04-16T20:44:44","slug":"cztery-niedoceniane-ulepszenia-w-polskich-sadach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2021\/05\/23\/cztery-niedoceniane-ulepszenia-w-polskich-sadach\/","title":{"rendered":"Cztery niedoceniane ulepszenia w polskich s\u0105dach"},"content":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d prawnik\u00f3w, nawet tych wspieraj\u0105cych dobr\u0105 zmian\u0119 modny jest pogl\u0105d o braku reform s\u0105d\u00f3w. Pogl\u0105d ten pomija cztery istotne ulepszenia, kt\u00f3re znacznie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do naprawy naszych s\u0105d\u00f3w: <\/p>\n

Po pierwsze rosn\u0105ca polityczno\u015b\u0107, <\/strong> <\/div>\n
Po drugie rosn\u0105ca przejrzysto\u015b\u0107, <\/strong> <\/div>\n
Po trzecie decentralizacja orzekania o konstytucyjno\u015bci, <\/strong> <\/div>\n
Po czwarte losowy przydzia\u0142 spraw do s\u0119dzi\u00f3w. <\/strong> <\/div>\n

\n<\/p>\n

Zmiany w s\u0105dach sta\u0142y si\u0119 polityczne. Nie s\u0105 domen\u0105 w\u0105skich gremi\u00f3w prawnik\u00f3w i polityk\u00f3w dyskutuj\u0105cych w zamkni\u0119tych gabinetach. Zwalczaj\u0105ce si\u0119 frakcje s\u0119dzi\u00f3w i polityk\u00f3w jako or\u0119\u017ca u\u017cywaj\u0105 m.in. upowszechnianie informacji o tym co si\u0119 dzieje w s\u0105dach. Zwi\u0119kszaj\u0105c przejrzysto\u015b\u0107 s\u0105dzenia daj\u0105 obywatelom wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 na w\u0142adz\u0105 s\u0119dzi\u00f3w. Przez dekady wbrew konstytucji s\u0119dziowskie wy\u017cyny uzurpowa\u0142y sobie prawo orzekania o konstytucyjno\u015bci. Teraz odwrotnie zach\u0119caj\u0105 s\u0119dzi\u00f3w ni\u017cszych instancji do bezpo\u015bredniego stosowania konstytucji. Przez lata prezesi s\u0105d\u00f3w w Polsce byli w\u0142adni decydowa\u0107, kt\u00f3ra sprawa trafia do kt\u00f3rego s\u0119dziego. Wprowadzenie automatycznego losowego przydzia\u0142u spraw znacznie utrudni\u0142o prezesom przydzielanie konkretnych spraw do konkretnych s\u0119dzi\u00f3w. <\/p>\n

Po pierwsze rosn\u0105ca polityczno\u015b\u0107: <\/strong> pogl\u0105d o braku reform ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w formalistycznym rozumieniu prawa przez polskich prawnik\u00f3w. Wydaje im si\u0119, \u017ce je\u015bli co\u015b zapisz\u0105 w literze prawa to tak b\u0119dzie. Zw\u0142aszcza je\u015bli dopisz\u0105 w ustawie czy rozporz\u0105dzeniu \u201eniezw\u0142ocznie\u201d albo \u201eobligatoryjnie\u201d. <\/p>\n

Nie widz\u0105 potrzeby takiego kszta\u0142towania urz\u0105dze\u0144 spo\u0142ecznych, by form\u0105 instytucji za liter\u0105 prawa mobilizowa\u0107 si\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwa. A potem dziwi\u0105 si\u0119, \u017ce papierowe kajdany prawnych zapis\u00f3w nie powstrzymuj\u0105 si\u0142y w\u0142adzy przed dzia\u0142aniem lub nie przymuszaj\u0105 w\u0142adzy do dzia\u0142ania. <\/p>\n

Bez ustawicznego zainteresowana obywateli sprawowaniem w\u0142adzy przez s\u0119dzi\u00f3w sprawne i sprawiedliwe s\u0105dy nie s\u0105 mo\u017cliwe!! Na szcz\u0119\u015bcie ro\u015bnie polityczno\u015b\u0107 wymiaru sprawiedliwo\u015bci. W ostatnich latach nominacje s\u0119dziowskie zacz\u0119\u0142o \u015bledzi\u0107 tysi\u0105ce os\u00f3b. Orzekanie nowo awansowanych s\u0119dzi\u00f3w zacz\u0119to regularnie opisywa\u0107 w g\u0142\u00f3wnych mediach. <\/p>\n

S\u0119dziowie sprawuj\u0105 w\u0142adz\u0119. Wyb\u00f3r s\u0119dzi\u00f3w na stanowisko zawsze b\u0119dzie zawiera\u0142 element decyzji politycznej. Ta polityczno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 bardziej ukryta lub bardziej jawna. Bardziej jawna polityczno\u015b\u0107 zwi\u0119ksza szans\u0119 na jawne kontrwa\u017cenie r\u00f3\u017cnych wp\u0142yw\u00f3w w s\u0105dach. Bardziej widoczna polityczno\u015b\u0107 nap\u0119dza spo\u0142eczn\u0105 mobilizacj\u0119. To wa\u017cne, bo wsp\u00f3\u0142czesne s\u0105dy sprawnie b\u0119d\u0105 funkcjonowa\u0107 oraz rozwin\u0105 sw\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107, tylko gdy wok\u00f3\u0142 r\u00f3\u017cnych przeciwstawnych koncepcji s\u0119dziowania \u015bciera\u0107 si\u0119 b\u0119dzie zmobilizowane spo\u0142ecze\u0144stwo. <\/p>\n

Po drugie rosn\u0105ca przejrzysto\u015b\u0107: <\/strong> Bez jawno\u015bci poczyna\u0144 w\u0142adzy nie ma jej rozliczalno\u015bci. PiSowsk\u0105 ustaw\u0105 wbrew oporowi s\u0119dzi\u00f3w i wielu innych prawnik\u00f3w jawne sta\u0142y si\u0119 o\u015bwiadczenia maj\u0105tkowe s\u0119dzi\u00f3w oraz przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji spo\u0142ecznych. Mamy teraz wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 dowiedzie\u0107 si\u0119 na przyk\u0142ad, kt\u00f3rzy s\u0119dziowie zarabiaj\u0105 na szkoleniach dla bank\u00f3w, a kt\u00f3rzy maj\u0105 kredyty we frankach. Zacz\u0119to transmitowa\u0107 na \u017cywo posiedzenia Krajowej Rady S\u0105dowej. <\/p>\n

Upowszechnia si\u0119 zwyczaj wi\u0119kszej jawno\u015bci. Cz\u0119sto wbrew literze prawa. Jak na przyk\u0142ad, gdy upubliczniono opini\u0119 s\u0119dziego wizytatora o Julii Przy\u0142\u0119bskiej. W Polsce opinie wizytator\u00f3w i wi\u0119kszo\u015b\u0107 informacji produkowanych podczas awansu zawodowego s\u0119dzi\u00f3w s\u0105 niedost\u0119pne dla obywateli z mocy prawa. Z\u0142amanie tego prawa przez udost\u0119pniaj\u0105cych t\u0119 opini\u0119 i z\u0142amanie tabu niejawno\u015bci przez media daje nadziej\u0119 na dalsze zwi\u0119kszanie przejrzysto\u015bci wymiaru sprawiedliwo\u015bci. <\/p>\n

Po trzecie decentralizacja orzekania o konstytucyjno\u015bci: <\/strong> Dzi\u0119ki konfliktowi PiS z cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0119dzi\u00f3w autorytety prawnicze zmieni\u0142y zdanie ws. kontroli konstytucyjno\u015bci przez s\u0105dy powszechne. Teraz jest ona dopuszczalna. Przedtem wed\u0142ug nich by\u0142a zakazana. <\/p>\n

Co prawda artyku\u0142 8 konstytucji wyra\u017anie stanowi, \u017ce \u201ekonstytucj\u0119 stosuje si\u0119 bezpo\u015brednio, chyba \u017ce konstytucja stanowi inaczej\u201d. Nie ma te\u017c w konstytucji zapisanego monopolu dla Trybuna\u0142u Konstytucyjnego czy S\u0105du Najwy\u017cszego na orzekanie o konstytucyjno\u015bci. Ale przez dekady TK i SN wyda\u0142y dziesi\u0105tki decyzji, gdzie odmawia\u0142y s\u0119dziom s\u0105d\u00f3w ni\u017cszych instancji wyrokowania bezpo\u015brednio w oparciu o konstytucj\u0119. <\/p>\n

Nagle, gdy PiS doszed\u0142 do w\u0142adzy wystarczy\u0142a konferencja kilku prawnik\u00f3w, w tym tych kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105c w trybunale konstytucyjnym twierdzili, \u017ce tylko TK ma monopol na orzekanie o konstytucyjno\u015bci, by okaza\u0142o si\u0119, \u017ce konstytucja dopuszcza orzekanie przez s\u0119dzi\u00f3w wszystkich s\u0105d\u00f3w bezpo\u015brednio na podstawie konstytucji. <\/p>\n

Rozproszona kontrola konstytucyjno\u015bci daje nam obywatelom kilka korzy\u015bci: <\/p>\n

– Gdy ka\u017cdy s\u0119dzia jest s\u0119dzi\u0105 konstytucyjnym jst mniejsze ryzyko, \u017ce b\u0119dziesz pozbawiony oceny konstytucyjno\u015bci prawa ciebie dotycz\u0105cego. <\/div>\n
– Powsta\u0142 wa\u017cny mechanizm kontroli w\u0142adzy s\u0119dzi\u00f3w w orzekaniu o konstytucyjno\u015bci. Niezale\u017cne doj\u015bcie do podobnej interpretacji przez wielu s\u0119dzi\u00f3w chroni nas przed \u201ewidzimisiem\u201d w\u0105skiej prawniczo-s\u0105dowej elity. Uprzednio wystarczy\u0142o kilku s\u0119dzi\u00f3w trybuna\u0142u. Teraz gdy wielu r\u00f3\u017cnych s\u0119dzi\u00f3w w r\u00f3\u017cnych s\u0105dach wypracuje podobn\u0105 interpretacj\u0119 konstytucji mo\u017cemy zak\u0142ada\u0107, \u017ce podj\u0119li w\u0142a\u015bciw\u0105 decyzj\u0119. Trybuna\u0142 Konstytucyjny nadal b\u0119dzie mia\u0142 ostatnie s\u0142owo. Ale je\u015bli podejmie decyzj\u0119 id\u0105c\u0105 w poprzek orzecze\u0144 dziesi\u0105tek innych s\u0119dzi\u00f3w b\u0119dzie to bardziej widoczne. <\/div>\n
– W naszym ustroju przechwycenie trybuna\u0142u konstytucyjnego przez opcj\u0119 ideologiczn\u0105 dzier\u017c\u0105c\u0105 w danym momencie rz\u0105do-parlament nast\u0119puje w p\u00f3\u0142torej kadencji Sejmu. Przy rozproszonym orzekaniu o konstytucyjno\u015bci przechwycenie orzekania o konstytucyjno\u015bci b\u0119dzie znacznie trudniejsze, wymaga\u0107 b\u0119dzie kontroli nad wszystkimi s\u0119dziami w pa\u0144stwie. <\/div>\n

<\/p>\n

Po czwarte losowy przydzia\u0142 spraw do s\u0119dzi\u00f3w: <\/strong> Zanim wprowadzono automatyczny losowy przydzia\u0142 spraw do s\u0119dziego losowo\u015b\u0107 przydzia\u0142u spraw mia\u0142o zapewni\u0107: <\/p>\n

– tworzenie w wydzia\u0142ach s\u0105d\u00f3w listy s\u0119dzi\u00f3w w kolejno\u015bci alfabetycznej <\/div>\n
– przydzielanie spraw s\u0119dziom z listy wed\u0142ug kolejno\u015bci wp\u0142ywu spraw do s\u0105du. <\/div>\n

<\/p>\n

Jednak kolejno\u015b\u0107 wp\u0142ywu by\u0142a ustalana przez pracownik\u00f3w s\u0105dowych podlegaj\u0105cych prezesowi s\u0105du. Prezes m\u00f3g\u0142 kaza\u0107 zbiera\u0107 wp\u0142ywaj\u0105ce sprawy w sekretariacie. Nast\u0119pnie r\u0119cznie je uszeregowa\u0107 przed zapisaniem ich kolejno\u015bci wp\u0142ywu, tak by konkretne sprawy przypada\u0142y konkretnym s\u0119dziom. <\/p>\n

Obecnie obowi\u0105zuj\u0105cy automatyczny losowy przydzia\u0142 spraw ma wykluczy\u0107 tak\u0105 uznaniowo\u015b\u0107. Sprawy przydzielane s\u0105 poza s\u0105dem przez system informatyczny. Pracownicy s\u0105du oddzielnie wprowadzaj\u0105 do systemu dane s\u0119dzi\u00f3w i oddzielnie wprowadzaj\u0105 listy wp\u0142ywaj\u0105cych spraw. Nie daje to pe\u0142nej niezale\u017cno\u015bci od przydzielania spraw do s\u0119dzi\u00f3w przez prezesa s\u0105du. Na przyk\u0142ad du\u017cy wp\u0142yw na automatyczny losowy przydzia\u0142 spraw do s\u0119dzi\u00f3w ma podzia\u0142 czynno\u015bci ustalany dla ka\u017cdego s\u0119dziego. Prezes s\u0105du odpowiednio kszta\u0142tuj\u0105c podzia\u0142 czynno\u015bci nadal ma du\u017cy zakres uznaniowej w\u0142adzy w przydzielaniu spraw. Ale jest teraz znacznie trudniej skr\u0119ci\u0107 spraw\u0119 przydzielaj\u0105c j\u0105 na szybko do jednego konkretnego s\u0119dziego. <\/p>\n

Prawnicy, kt\u00f3rzy g\u0142osz\u0105 \u017ce ostatnie kilka lat zosta\u0142o straconych dla sprawy ulepszenia naszych s\u0105d\u00f3w nie doceniaj\u0105, \u017ce naprawa s\u0105d\u00f3w to zmiana ustrojowa. Zmiana ustroju nie jest dyskusj\u0105 na seminarium czy felietonem do gazety, gdzie m\u0105drzy ludzie w uporz\u0105dkowanej formie przedstawi\u0105 najlepsze rozwi\u0105zania. Zmiany ustrojowe to proces spo\u0142eczny. Cz\u0119sto chaotyczny. Wymaga zmiany zachowa\u0144, norm i prawa. Odbywa si\u0119 w zderzeniu si\u0142y z si\u0142\u0105, interesu z interesem. Anglicy, Amerykanie, Francuzi wypracowali podwaliny swojego s\u0105downictwa w wojnach domowych. My mamy szcz\u0119\u015bcie pracowa\u0107 nad nimi zaledwie w atmosferze politycznej awantury. W starciu naszych frakcji s\u0119dzi\u00f3w, polityk\u00f3w i obywateli wytworzone b\u0119d\u0105 urz\u0105dzenia spo\u0142eczne zabezpieczaj\u0105cych niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w, sprawiedliwo\u015b\u0107 i sprawno\u015b\u0107 s\u0105dzenia. <\/p>\n

Zajmie to troch\u0119 czasu. Dopiero kilka cykli tej konfrontacji doprowadzi do kompromisu. Jeste\u015bmy w trakcie. S\u0119dzia Kami\u0144ska z frakcji do niedawna okupuj\u0105cej wy\u017cyny polskich s\u0105d\u00f3w deklaruje: “B\u0119d\u0119 szczera, pragn\u0119 zemsty. Dlatego, \u017ce mnie arogancja tej w\u0142adzy, ta bezczelno\u015b\u0107, to lekcewa\u017cenie po prostu tak irytuje, \u017ce ja pragn\u0119 zemsty”. Sensowne i stabilne rozwi\u0105zania stan\u0105 si\u0119 mo\u017cliwe dopiero, gdy zwalczaj\u0105ce si\u0119 frakcje b\u0119d\u0105 podobnie si\u0119 ba\u0142y zwyci\u0119stwa tych drugich i gdy podobnie strac\u0105 nadziej\u0119 na rozstrzygaj\u0105ce i nieodwracalne zwyci\u0119stwo. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d prawnik\u00f3w, nawet tych wspieraj\u0105cych dobr\u0105 zmian\u0119 modny jest pogl\u0105d o braku reform s\u0105d\u00f3w. Pogl\u0105d ten pomija cztery istotne ulepszenia, kt\u00f3re znacznie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do naprawy naszych s\u0105d\u00f3w: Po pierwsze rosn\u0105ca polityczno\u015b\u0107, Po drugie rosn\u0105ca przejrzysto\u015b\u0107, Po trzecie decentralizacja orzekania o konstytucyjno\u015bci, Po czwarte losowy przydzia\u0142 spraw do s\u0119dzi\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,9,14],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2460","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-gonic-cywilizacyjny-rdzen","7":"category-inteligencka-hegemonia","8":"category-wszechwladza-klasy-urzedniczej"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2460"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2465,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2460\/revisions\/2465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}