W Polsce popularny jest postulat uczynienia z zawodu s\u0119dziego korony zawod\u00f3w prawniczych. S\u0119dziom postulat podoba si\u0119 ze wzgl\u0119du na zarobki i presti\u017c s\u0119dzi\u00f3w angloameryka\u0144skich. Krytykom s\u0105d\u00f3w podoba si\u0119 ze wzgl\u0119du na sprawno\u015b\u0107 z kt\u00f3r\u0105 uto\u017csamiane s\u0105 s\u0105dy angloameryka\u0144skie. <\/p>\n
<\/p>\n
Wcale lub rzadko wspomina si\u0119, \u017ce instytucja s\u0119dziego jako korony zawod\u00f3w prawniczych sk\u0142ada si\u0119 z dziesi\u0105tek cz\u0105stkowych urz\u0105dze\u0144 prawno-spo\u0142ecznych. Jednym z istotniejszych urz\u0105dze\u0144 spo\u0142ecznych, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142tworzy s\u0119dziego angloameryka\u0144skiego jako koron\u0119 zawod\u00f3w prawniczych i wyr\u00f3\u017cnia go od s\u0119dzi\u00f3w Europy kontynentalnej jest dost\u0119pno\u015b\u0107 dla obywateli wyrok\u00f3w i akt rozs\u0105dzanych spraw. Do s\u0105du ameryka\u0144skiego mo\u017ce z ulicy wej\u015b\u0107 ka\u017cdy i poprosi\u0107 o dost\u0119p do akt ka\u017cdej jawnej sprawy. Ca\u0142ych akt! A nie tylko samego wyroku wraz z uzasadnieniem. <\/p>\n
Jawno\u015b\u0107 i \u0142atwa dost\u0119pno\u015b\u0107 decyzji (nie trzeba wykazywa\u0107 interesu prawnego) nie jest banaln\u0105 techniczn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105, a faktem spo\u0142ecznym o donios\u0142ych konsekwencjach. <\/p>\n
Dost\u0119pno\u015b\u0107 decyzji s\u0119dzi\u00f3w dla obywateli i ich jasny komunikatywny styl oraz dost\u0119pno\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owych akt sprawy s\u0142u\u017c\u0105 legitymizowaniu pozycji s\u0119dzi\u00f3w ameryka\u0144skich. S\u0119dziowie ameryka\u0144scy w odr\u00f3\u017cnieniu od naszych zupe\u0142nie otwarcie wyrokami tworz\u0105 prawo. By utrzyma\u0107 szerok\u0105 w\u0142adz\u0119 tworzenia prawa potrzebuj\u0105 legitymizowa\u0107 sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Potrzebuj\u0105 poparcia obywateli. <\/p>\n
Zas\u00f3b informacji tworzony przez publicznie dost\u0119pne dokumenty s\u0105dowe umo\u017cliwia badania naukowe s\u0119dzi\u00f3w i ich decyzji osobom z poza elity s\u0105dowo prawniczej. Ka\u017cdy wyrok, ka\u017cda decyzja procesowa odk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 dzie\u0144 po dniu w s\u0105dowych aktach buduje korpus informacji o s\u0119dziach, orzekaniu i organizacji s\u0105d\u00f3w. Maj\u0105c dost\u0119p do s\u0105dowych dokument\u00f3w jak w USA mo\u017cna z \u0142atwo\u015bci\u0105 prowadzi\u0107 szeroko zakrojone badania s\u0105d\u00f3w. U nas jest to niemo\u017cliwe. <\/p>\n
Jawny i szeroki dyskurs doktrynalny jest kolejn\u0105 konsekwencj\u0119 przejrzysto\u015bci pracy s\u0119dzi\u00f3w angloameryka\u0144skich. S\u0119dziowie ameryka\u0144scy spieraj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 oraz z w\u0142adz\u0105 ustawodawcz\u0105 i wykonawcz\u0105 o cel i znaczenie prawa. Sp\u00f3r ten jest odzwierciedlony w ich wyrokach i dost\u0119pny dla ka\u017cdego. <\/p>\n
R\u00f3wnie\u017c w naszym wymiarze sprawiedliwo\u015bci odbywa si\u0119 dyskurs hermeneutyczny. Ale odbywa w ukryciu. Gdy litera ustawy nie daje jasnej odpowiedzi s\u0119dziowie polscy albo si\u0119 gubi\u0105 i brn\u0105 w formalistyczne uzasadnienia s\u0142abo przystaj\u0105ce do fakt\u00f3w rozstrzyganej sprawy (cz\u0119sto przy okazji pomstuj\u0105c na zaniechania legislacyjne) albo si\u0119gaj\u0105 do teorii spo\u0142ecznopolitycznych, kt\u00f3rych nie ma w konstytucji, ustawie czy rozporz\u0105dzeniu. <\/p>\n
Teorie zaczerpni\u0119te przez naszych s\u0119dzi\u00f3w wprost lub po\u015brednio z uznawanych za autorytatywne wyrok\u00f3w (cz\u0119sto niepublikowanych!) czy publikacji naukowych cho\u0107 niewymienianych w \u017ar\u00f3d\u0142ach prawa de facto tworz\u0105 prawo. R\u00f3\u017cne autorytatywne opinie s\u0105 rozpoznawane jako autorytatywne na podstawie nieprzejrzystych wewn\u0105trz\u015brodowiskowych norm. <\/p>\n
W Polsce nieprzejrzyste uzasadnienia decyzji polskich s\u0119dzi\u00f3w to nie b\u0142\u0105d, czy niedobr\u00f3bka. To cecha systemowa. Polski i szerzej kontynentalny system prawa oparty jest o fikcj\u0119 wszechogarniaj\u0105cych, jasnych i sp\u00f3jnych norm prawnych. Wedle tej koncepcji s\u0119dzia mechanicznie i z \u0142atwo\u015bci\u0105 dopasowuje fakty rozs\u0105dzanej sprawy do norm prawnych. A sylogistyczne uzasadnienie wyroku: twardo stwierdzona norma oraz minimalistyczne wpasowanie fakt\u00f3w do normy przy pomocy wyk\u0142adni j\u0119zykowej pozwalaj\u0105 podtrzymywa\u0107 fikcj\u0119 s\u0119dziego b\u0119d\u0105cego jedynie ustami ustawy og\u0142aszaj\u0105cego jedyny mo\u017cliwy wyrok. <\/p>\n
Nieprzejrzysto\u015b\u0107 i niezrozumia\u0142o\u015b\u0107 dla laik\u00f3w stanowi\u0105 funkcj\u0119 ochrono-legitymizuj\u0105c\u0105. Nie znasz si\u0119, nie mo\u017cesz ocenia\u0107, ani krytykowa\u0107. Wej\u015bcie w dialog z szarym obywatelem poprzez dobrze uargumentowane decyzje oparte o fakty, normy prawa i otwarte wywa\u017canie warto\u015bci odar\u0142oby polskich s\u0119dzi\u00f3w w ich mniemaniu z nimbu nadzwyczajno\u015bci. Pozwoli\u0142oby, byle komu z ulicy dyskutowa\u0107 z wyrokiem, z kt\u00f3rym przecie\u017c si\u0119 pono\u0107 nie dyskutuje. <\/p>\n
Publikowanie wszystkich decyzji wszystkich naszych s\u0119dzi\u00f3w b\u0119dzie zmian\u0105 po\u017cyteczn\u0105. Ale b\u0119dzie te\u017c u nas transplantem prawnym. Transplantem, kt\u00f3ry w kraju transplantacji zadzia\u0142a inaczej ni\u017c w krajach pochodzenia. Jedn\u0105 z osi tarcia angloameryka\u0144skiej jawno\u015bci decyzji s\u0119dziego z naszym prawem i zwyczajem b\u0119dzie zrozumia\u0142o\u015b\u0107 uzasadnie\u0144. <\/p>\n
Nie nale\u017cy oczekiwa\u0107, \u017ce wyroki i uzasadnienia pisane przez polskich s\u0119dzi\u00f3w gdy tylko zaczn\u0105 wszystkie by\u0107 publikowane stan\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni zrozumia\u0142e. Narodowe style pisania uzasadnie\u0144 decyzji s\u0119dziowskich narastaj\u0105 dekadami. Uzasadnienia decyzji s\u0119dziego angloameryka\u0144skiego s\u0105 zrozumia\u0142e i czytelne od wiek\u00f3w. <\/p>\n
S\u0119dzia angloameryka\u0144ski pisze uzasadnienia dla stron post\u0119powania oraz szerokiego grona odbiorc\u00f3w. S\u0119dzia polski pisze uzasadnienia dla s\u0105d\u00f3w odwo\u0142awczych i s\u0119dzi\u00f3w wizytator\u00f3w. Odbiorca ma konsekwencje dla sposobu pisania uzasadnienia. <\/p>\n
Jednak polski s\u0119dzia ma dzi\u015b i b\u0119dzie mia\u0142 bez g\u0142\u0119bszych zmian wymiaru sprawiedliwo\u015bci ograniczone mo\u017cliwo\u015bci zmiany domniemanego odbiorcy orzecze\u0144. Samo publikowanie wszystkich wyrok\u00f3w nie wystarczy. Nie pomog\u0105 te\u017c szkolenia z pisania zrozumia\u0142ym j\u0119zykiem. Ani nie pomog\u0105 konkursy i nagrody dla s\u0119dzi\u00f3w zrozumiale uzasadniaj\u0105cych wyroki. Dop\u00f3ki polski s\u0119dzia b\u0119dzie funkcjonowa\u0142 jako s\u0119dzia urz\u0119dnik nie b\u0119dzie pisa\u0142 takich uzasadnie\u0144 jak w\u0142adczy s\u0119dzia angloameryka\u0144ski. <\/p>\n
Obawa polskiego s\u0119dziego przed uchyleniem wyroku do ponownego rozpoznania czy wytykiem, kt\u00f3re zablokowa\u0107 mog\u0105 jego awans czy to na s\u0119dziego funkcyjnego, czy to do s\u0105du wy\u017cszej instancji powoduje chowanie si\u0119 w d\u0142ugich, wielokrotnie z\u0142o\u017conych zdaniach obfitych w paragrafy i odwo\u0142ania do orzecze\u0144 wy\u017cszych instancji. Ukrycie w\u0142asnego rozumowania i logiki pomaga unikn\u0105\u0107 wystawienia si\u0119 na ocen\u0119 nie tylko obywateli, ale przede wszystkim unika\u0107 wystawienia si\u0119 na ocen\u0119 korporacyjnych zwierzchnik\u00f3w. <\/p>\n
Jawno\u015b\u0107 decyzji polskich s\u0119dzi\u00f3w sama w sobie nie da nam s\u0105d\u00f3w o jako\u015bci por\u00f3wnywalnej do angloameryka\u0144skich. Lecz b\u0119dzie po\u017cyteczna. Wzmocni trwaj\u0105cy ju\u017c ewolucyjny proces naprawy naszych s\u0105d\u00f3w. Wystawienie na widok publiczny wszystkich uzasadnie\u0144 polskich s\u0119dzi\u00f3w skupiaj\u0105cych si\u0119 na formalnych elementach wymaganych liter\u0105 prawa b\u0119dzie po\u017cyteczne. Obna\u017cy hiperformalizm polskiego prawa i polskich prawnik\u00f3w. <\/p>\n
Podwy\u017cszona jawno\u015b\u0107 decyzji s\u0119dziowskich w pewnym zakresie zmieni ramy bod\u017ac\u00f3w w kt\u00f3rych dzia\u0142aj\u0105 s\u0119dziowie. Zwi\u0119kszy si\u0119 prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce opr\u00f3cz samych stron oraz s\u0119dzi\u00f3w wy\u017cszej instancji i s\u0119dzi\u00f3w wizytator\u00f3w kto\u015b jeszcze b\u0119dzie czyta\u0142 decyzje s\u0119dzi\u00f3w. A to zach\u0119ci s\u0119dzi\u00f3w do wyra\u017aniejszej analizy rozs\u0105dzanych konflikt\u00f3w i bardziej przejrzystej logiki w pisemnych decyzjach. Nam obywatelom da mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142uczestniczenia w dyskursie doktrynalnym za po\u015brednictwem naukowc\u00f3w prawnik\u00f3w, socjolog\u00f3w, politolog\u00f3w i ekonomist\u00f3w, kt\u00f3rzy na podstawie informacji zawartych w publikowanych orzeczeniach \u0142atwiej i cz\u0119\u015bciej b\u0119d\u0105 mogli opisywa\u0107 funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwo\u015bci. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W Polsce popularny jest postulat uczynienia z zawodu s\u0119dziego korony zawod\u00f3w prawniczych. S\u0119dziom postulat podoba si\u0119 ze wzgl\u0119du na zarobki i presti\u017c s\u0119dzi\u00f3w angloameryka\u0144skich. Krytykom s\u0105d\u00f3w podoba si\u0119 ze wzgl\u0119du na sprawno\u015b\u0107 z kt\u00f3r\u0105 uto\u017csamiane s\u0105 s\u0105dy angloameryka\u0144skie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,13],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2367","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-mam-prawo-wiedziec","7":"category-sady-dlaczego-i-jak-naprawic"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2367"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2369,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2367\/revisions\/2369"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}