Bez wzgl\u0119du kto rz\u0105dzi\u0142 w Polsce pomys\u0142 na napraw\u0119 s\u0105d\u00f3w by\u0142 ten sam. Wi\u0119cej sprawozdawczo\u015bci! Plus zmiany organizacyjno-administracyjne oparte o t\u0119 sprawozdawczo\u015b\u0107. Kolejni ministrowie sprawiedliwo\u015bci mno\u017cyli sprawozdawczo\u015b\u0107. Ale s\u0119dziowie to nie ministerialni urz\u0119dnicy. S\u0119dzi\u00f3w nie da si\u0119 rozlicza\u0107 z pozycji ministra tabelkami i wska\u017anikami. S\u0119dziowie nie dali si\u0119 ulepszeniom, kt\u00f3re im nie pasowa\u0142y. <\/p>\n
<\/p>\n
Je\u015bli chcemy naprawi\u0107 polskie s\u0105dy potrzebujemy podda\u0107 je kontroli. S\u0105 dwa sposoby. W\u0142adza s\u0119dzi\u00f3w mo\u017ce by\u0107 nadzorowana przez pozosta\u0142e w\u0142adze. To jest ustawodawcz\u0105 i wykonawcz\u0105. Mo\u017ce te\u017c by\u0107 nadzorowana przez obywateli. W praktyce w ka\u017cdym pa\u0144stwie nadz\u00f3r s\u0119dzi\u00f3w przez pozosta\u0142e w\u0142adze oraz przez obywateli wsp\u00f3\u0142istniej\u0105. Lecz w r\u00f3\u017cnych pa\u0144stwach w r\u00f3\u017cnych proporcjach. <\/p>\n
Nadz\u00f3r s\u0119dzi\u00f3w przez pozosta\u0142e w\u0142adze mo\u017ce te\u017c odbywa\u0107 si\u0119 na drodze politycznej lub administracyjnej. W USA nadz\u00f3r jest bardziej polityczny. Tam s\u0119dzi\u00f3w s\u0105d\u00f3w federalnych mianuje prezydent a zatwierdza senat. S\u0119dzia s\u0105du federalnego mo\u017ce by\u0107 odwo\u0142any g\u0142osowaniem senator\u00f3w. W Polsce \u017caden ob\u00f3z polityczny nie mia\u0142 odwagi zaproponowa\u0107 politycznego spos\u00f3b rozliczania w\u0142adzy s\u0119dzi\u00f3w. <\/p>\n
Nawet rzekomo radykalny PiS nie ma odwagi rozlicza\u0107 s\u0119dzi\u00f3w na drodze politycznej. PiS jedynie korzystaj\u0105c z kontroli nad w\u0142adz\u0105 ustawodawczo-wykonawcz\u0105 usi\u0142uje intensywniej ni\u017c inni udro\u017cni\u0107 administracyjne metody rozliczania s\u0119dzi\u00f3w. Ze s\u0142abym p\u00f3ki co skutkiem. <\/p>\n
Skoro nasi politycy trzymaj\u0105cy w\u0142adze wykonawcz\u0105 i ustawodawcz\u0105 nie maj\u0105 odwagi rozlicza\u0107 s\u0119dzi\u00f3w na drodze politycznej. Skoro nadz\u00f3r na drodze administracyjnej od dekad politykom ro\u017cnych oboz\u00f3w nie wychodzi. To skuteczna naprawa s\u0105d\u00f3w wymaga zwi\u0119kszenia odpowiedzialno\u015bci s\u0119dzi\u00f3w przed obywatelami na drodze wi\u0119kszej przejrzysto\u015bci. <\/p>\n
Co istotne zalet\u0105 zwi\u0119kszenia odpowiedzialno\u015bci s\u0119dzi\u00f3w przed obywatelami na drodze wi\u0119kszej przejrzysto\u015bci jest i\u017c nie tworzy du\u017cego ryzyka naruszenia podzia\u0142u w\u0142adz czy niezale\u017cno\u015bci i niezawis\u0142o\u015bci s\u0119dziowskiej, jakie nieuchronnie niesie administracyjna kontrola ministerstwa sprawiedliwo\u015bci. <\/p>\n
Zafunkcjonowanie mechanizm\u00f3w reputacyjnych zale\u017cy od dost\u0119pno\u015bci informacji. W tym zw\u0142aszcza od publikowania wszystkich decyzji wszystkich s\u0119dzi\u00f3w. Publikowanie decyzji s\u0119dzi\u00f3w w internecie stworzy zapis sprawowania w\u0142adzy przez s\u0119dzi\u00f3w. Zapis, kt\u00f3ry dost\u0119pny b\u0119dzie ka\u017cdemu i zawsze. <\/p>\n
Publikowanie wszystkich decyzji s\u0119dzi\u00f3w w internecie jest kluczowe dla rozliczalno\u015bci w\u0142adzy s\u0119dzi\u00f3w. Jawno\u015b\u0107 spraw s\u0105dowych, by by\u0142a jawno\u015bci\u0105 faktyczn\u0105, a nie teoretyczn\u0105 jak obecnie, musi umo\u017cliwi\u0107 badanie s\u0119dziowskich orzecze\u0144 przez dziennikarzy i innych obywateli, wiele tygodni, miesi\u0119cy i lat po wydaniu wyroku. Obywatel powinien mie\u0107 \u0142atwy wgl\u0105d w rozumowanie s\u0105du i tym samym mo\u017cliwo\u015b\u0107 oceny jego prawid\u0142owo\u015bci i s\u0142uszno\u015bci, w konkretnej sprawie, dotycz\u0105cej konkretnych stron. <\/p>\n
Niestety w Polsce decyzje s\u0119dzi\u00f3w zw\u0142aszcza s\u0119dzi\u00f3w s\u0105d\u00f3w rejonowych s\u0105 de facto tajne. Jawno\u015b\u0107 post\u0119powania w s\u0105dach rejonowych dla obywateli innych ni\u017c strony jest teoretyczna. Publikowane s\u0105 tyko niekt\u00f3re wyroki, g\u0142\u00f3wnie s\u0105d\u00f3w wy\u017cszej instancji. Te kt\u00f3re s\u0105 publikowane pozbawiane s\u0105 informacji o stronach proces\u00f3w s\u0105dowych (tzw. anonimizacja), nawet gdy stron\u0105 prawy s\u0105dowej jest w\u0142adza! <\/p>\n
Brak jawno\u015bci jest tak ugruntowany w naszym zwyczaju s\u0105dowym, \u017ce ostatnio przy okazji COVID-19 s\u0119dziowie w wielu s\u0105dach polecili wpuszcza\u0107 do s\u0105d\u00f3w tylko strony rozpraw! Ka\u017cdy z nas ma konstytucyjne prawo wej\u015bcia na ka\u017cd\u0105 jawn\u0105 rozpraw\u0119 s\u0105dow\u0105. Ale s\u0119dziowie, kt\u00f3rzy nie dawno jeszcze krzyczeli: \u201ekonstytucja, konstytucja\u201d dzi\u015b wbrew tej\u017ce konstytucji zabronili nam wej\u015bcia do s\u0105d\u00f3w. Maj\u0105 rozmach\u2026.<\/p>\n
Polscy prawnicy gremialnie wmawiaj\u0105 nam, \u017ce nie powinny interesowa\u0107 nas strony sporu. Bo wa\u017cny jest ich zdaniem jedynie abstrakcyjny tok rozumowania s\u0119dziego oraz wynik rozprawy. Bezosobowe i wyprane z rzeczywistych wydarze\u0144 orzeczenia to pok\u0142osie XIX wiecznych europejskich teorii prawniczych. Teorie te, mo\u017ce pasowa\u0142y do przed-demokratycznej Europy. Ale w XXI wieku w Polsce buduj\u0105cej demokratyczne zwyczaje orzeczenia wyabstrahowane z os\u00f3b, stanu faktycznego i argument\u00f3w stron to szkodliwy prze\u017cytek. <\/p>\n
Osoby stron maj\u0105 znaczenie dla oceny wyroku oraz argumentacji i logiki uzasadnienia. Zrozumienie wyroku, bez znajomo\u015bci stron jest cz\u0119sto niemo\u017cliwe. Bez wiedzy o stronach nie dowiemy si\u0119 na przyk\u0142ad czy syn rolnika i syn burmistrza w podobnych sprawach s\u0105 traktowani podobnie. To co zasz\u0142o na sali s\u0105du jest nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 \u2013 rozs\u0105dzane s\u0105 sprawy jednostek \u2013 ale to jak zosta\u0142y rozs\u0105dzone dotyczy naszej wsp\u00f3lnoty i nie mo\u017ce pozosta\u0107 do wiedzy stron sprawy i s\u0105du. <\/p>\n
Pierwszym krokiem w kierunku zwi\u0119kszenia dost\u0119pno\u015bci informacji o pracy s\u0119dzi\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zniesienie wymogu anonimizacji dla os\u00f3b publicznych i organ\u00f3w w\u0142adzy oraz dla os\u00f3b prawnych. Nie ma powodu by w polskich dokumentach s\u0105dowych Trybuna\u0142 w Strasburgu plami\u0107 przezwiskiem Trybuna\u0142 w S. Tym bardziej nie ma powodu, by osoby sprawuj\u0105ce stanowiska publiczne kry\u0142y swe niecne uczynki przed obywatelami. <\/p>\n
Dekad\u0119 temu twierdzono w Polsce, \u017ce wyrok\u00f3w s\u0119dziego nie komentuje si\u0119. Demokratyzuj\u0105ca si\u0119 praktyka prawna rozbi\u0142a ten niedobry zwyczaj. Teraz przed nami wyzwanie udost\u0119pnienia Polakom pe\u0142nej tre\u015bci wszystkich jawnych wyrok\u00f3w. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bez wzgl\u0119du kto rz\u0105dzi\u0142 w Polsce pomys\u0142 na napraw\u0119 s\u0105d\u00f3w by\u0142 ten sam. Wi\u0119cej sprawozdawczo\u015bci! Plus zmiany organizacyjno-administracyjne oparte o t\u0119 sprawozdawczo\u015b\u0107. Kolejni ministrowie sprawiedliwo\u015bci mno\u017cyli sprawozdawczo\u015b\u0107. Ale s\u0119dziowie to nie ministerialni urz\u0119dnicy. S\u0119dzi\u00f3w nie da si\u0119 rozlicza\u0107 z pozycji ministra tabelkami i wska\u017anikami. S\u0119dziowie nie dali si\u0119 ulepszeniom, kt\u00f3re im nie pasowa\u0142y.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,13],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2352","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-mam-prawo-wiedziec","7":"category-sady-dlaczego-i-jak-naprawic"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2352"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2356,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2352\/revisions\/2356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}