{"id":195,"date":"2009-03-12T08:54:32","date_gmt":"2009-03-12T08:54:32","guid":{"rendered":"http:\/\/dobrowol.org\/blog\/2009\/03\/12\/po-kryzysiku-dekada-niepewnosci\/"},"modified":"2009-03-12T08:54:32","modified_gmt":"2009-03-12T08:54:32","slug":"po-kryzysiku-dekada-niepewnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2009\/03\/12\/po-kryzysiku-dekada-niepewnosci\/","title":{"rendered":"Po kryzysiku dekada niepewno\u015bci"},"content":{"rendered":"
<\/div>\n

<\/strong>Wielka depresja<\/a> si\u0119 nie powtórzy. Wspó\u0142czesna poda\u017c pieni\u0105dza nie jest uzale\u017cniona od ilo\u015bci z\u0142ota. Depozyty obywateli w bankach s\u0105 ubezpieczone. Banki centralne wiedz\u0105, \u017ce w wypdaku spowolnienia po\u017c\u0105danym jest pewne poluzowanie polityki pieni\u0119\u017cnej. A politycy si\u0119 chyba nauczyli, \u017ce nacjonalizm gospodarczy b\u0119dzie szkodliwy dla wszystkich.
<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Ale narz\u0119dzia do leczenia obecnej choroby gospdarczej wykorzystywane s\u0105 \u017ale i przesadnie. Nadchodzi dekada wysokiego zad\u0142u\u017cenia, wysokiej inflacji, wysokich podatków, oraz powolnego wzrostu gospodarczego. Je\u015bli potrzebujesz historycznych analogii my\u015bl stagflacja i my\u015bl lata 70-te w USA.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

<\/p>\n

<\/div>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Obecny kryzys wybuch\u0142 przedewszystkim dlatego, \u017ce pomi\u0119dzy 1995 a 2005 Greenspan wsypa\u0142 zbyt du\u017co pieni\u0119dzy w gospodark\u0119. Zacz\u0105\u0142 w 1997-8 podczas kryzysu azjatyckiego, kryzysu w Rosji, oraz upadku funduszu LTCM. Potem sypa\u0142 dalej w 1999 w oczekiwaniu na zatrzymanie si\u0119 komputerów w zwi\u0105zku z problemem 2000 roku. Zwi\u0119kszy\u0142 jeszcze pompowanie pieni\u0105dza po p\u0119kni\u0119ciu ba\u0144ki internetowej w 2001. I zupe\u0142nie popu\u015bci\u0142 po ataku na World Trade Center w Nowym Jorku. Drugim powodem recesji by\u0142a nieudolno\u015b\u0107 nadzorców rynków finansowych – ale o tym innym razem.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Wiele pa\u0144stw powtarza teraz b\u0142\u0119dy Greenspana. Rzady kilku pa\u0144stw zachodu wydaj\u0105 pieni\u0105dze, których nie maj\u0105, a banki centralne USA i Wlk. Brytanii drukuj\u0105 pusty pieni\u0105dz. Wszystko po to by niby uratowa\u0107 gospodarki przed deflacj\u0105, lub depresj\u0105. <\/span><\/p>\n

Jednak przywrócenie stabilnego wzrostu nie wymaga ujemnych stóp procentowych i deficytów bud\u017cetowych na poziomach znanych dotychczas z trzeciego \u015bwiata. Stabilny wzrost nadejdzie wtedy, gdy d\u0142ugoterminowe zad\u0142u\u017cenie pa\u0144stw b\u0119dzie na rozs\u0105dnym poziomie, regulatorzy zajm\u0105 si\u0119 regulowaniem zamiast kombinowaniem, a banki centralne nie b\u0119d\u0105 drastycznie zwi\u0119ksza\u0107 niepewno\u015bci gospodarczej drastycznie i nieprzywdywalnie zmieniaj\u0105c stopy procentowe i drukuj\u0105c pusty pieni\u0105dz. Owszem w okresach spowolnienia przydatne jest rozs\u0105dne poluzowanie polityki pieni\u0119\u017cnej, oraz fiskalnej. Ale stóp nie mo\u017cna obni\u017ca\u0107 tak bardzo, \u017ce potem trzeba b\u0119dzie je drastycznie zwi\u0119ksza\u0107, a deficyt bud\u017cetu nie powinien przekroczy\u0107 5% PKB. Wolno rosn\u0105ce pa\u0144stwa euroipejskie nie powinny mie\u0107 zad\u0142u\u017cenia wi\u0119kszego ni\u017c 40-60% PKB, a szybciej rosn\u0105ce pa\u0144stwa anglosaskie nie powinny mie\u0107 zad\u0142u\u017cenia wi\u0119kszego ni\u017c 70-90% PKB. <\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Niestety modna obecnie i bardzo nierozs\u0105dna polityka gospodarcza polegaj\u0105ca na wydawania po\u017cyczonych pieni\u0119dzy, a gdy tych zabraknie na ich drukowaniu w krótkim okresie mo\u017ce pomóc rozwi\u0105za\u0107 obecne problemy, ale grozi wywo\u0142aniem jeszcze wi\u0119kszego kryzys za kilka lat. Olbrzymie wydatki pa\u0144stwowe i zerowe stopy procentowe mog\u0105 na krótk\u0105 chwil\u0119 zwi\u0119kszy\u0107 popyt. Ale bardzo szybko podmyj\u0105 zuafanie do wyp\u0142acalno\u015bci rz\u0105dów, oraz wywo\u0142aj\u0105 obawy o rosn\u0105ce zad\u0142u\u017cenie. Konsumenci znowu przestan\u0105 kupowa\u0107. Rynki przestan\u0105 po\u017cycza\u0107, a je\u015bli ju\u017c to na bardzo wysokim oprocentowaniu. A wszystko to b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o przy jeszcze wi\u0119kszym ni\u017c obecnie poziomie zad\u0142u\u017cenia pa\u0144stw dotkni\u0119tych kryzysem.
<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Gdy ju\u017c minie ostra faza obecnego kryzysu polegaj\u0105ca na spadku produkcji i wyczekiwaniu niewyp\u0142acalno\u015bci instytucji finansowych gospodarcze pobojowisko b\u0119dzie nieciekawym obrazkiem: wysokie zad\u0142u\u017cenie, wysokie podatki, wysoka inflacja, niski wzrost gospodarczy, oraz kryzysy niewyp\u0142acalno\u015bci wielu pa\u0144stw.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Wy\u017csze zad\u0142u\u017cenie<\/span><\/strong>.Zad\u0142u\u017cenie pa\u0144stw dotkni\u0119tych kryzysem finansowym zazwyczaj podwaja si\u0119 w trzy lata<\/a>. Spadaj\u0105 dochody podatkowe, wzrastaj\u0105 wydatki, oraz ratuje si\u0119 banki. USA i Irlandia z planowanymi deficytami na poziomie przekraczaj\u0105cym 10% PKB ju\u017c nied\u0142ugo to zrobi\u0105. Te pa\u0144stwa rosn\u0105 szybkoi maj\u0105 relatywnie nieskie podataki wi\u0119c mo\u017ce sobie poradz\u0105 ze sp\u0142at\u0105 zwi\u0119kszonego zad\u0142u\u017cenia . Ale pa\u0144stwa takie jak W\u0142ochy i Grecja, gdzie wzrost jest niski, podatki wysokie, a ju\u017c istniej\u0105ce zad\u0142u\u017cenie publiczne bliskie 100% PKB b\u0119d\u0105 mia\u0142y k\u0142opoty z jego sp\u0142at\u0105.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Wy\u017csze podatki.<\/span><\/strong>  <\/span>Obecne podatki s\u0105 w ca\u0142ym zachodnim \u015bwiecie za niskie, by sp\u0142aci\u0107 obecne oficjalnie podawane zad\u0142u\u017cenie. Nic nie mówia\u0107 o istniej\u0105cych, a nie zaksi\u0119gowanych zobowiazaniach takiech jak emerytury starzej\u0105cych si\u0119 zachodnich spo\u0142ecze\u0144stw. By sp\u0142aci\u0107 gwa\u0142townie rosn\u0105ce zad\u0142u\u017cenie pa\u0144stwa b\u0119d\u0105 podwyzsza\u0107 podatki, zmniejsza\u0107 warto\u015b\u0107 zad\u0142u\u017cenia inflacj\u0105, oraz og\u0142asza\u0107 niewyp\u0142acalno\u015b\u0107.
<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Wy\u017csza inflacja.<\/span><\/strong> Prawie nikt nie pami\u0119ta, \u017ce inflacja w USA na prze\u0142omie lat 70-ych i 80-ych wynosi\u0142a kilkana\u015bcie procent<\/a>. Podniesienie inflacji na ten poziom przez 2-4 lata oznacza zmniejszenie zad\u0142u\u017cenia publicznego o po\u0142ow\u0119. To rozwi\u0105znie b\u0119dzie kusi\u0142o wiele coraz bardziej zad\u0142u\u017conych rz\u0105dów. Niektóre ulegn\u0105 tej pokusie.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Niewyp\u0142acalno\u015b\u0107<\/span><\/strong>. Wolniej rosn\u0105ce, bardziej zad\u0142uzone pa\u0144stwa coraz bardziej ryzykuj\u0105, \u017ce zabraknie im pieni\u0119dzy na sp\u0142at\u0119 d\u0142ugu w terminie jego zapadalno\u015bci. Grecja w tym roku musi sp\u0142aci\u0107 zad\u0142u\u017cenie w wysoko\u015bci 20% swojego PKB. Mo\u017ce kto\u015b im po\u017cyczy nowe pieni\u0105dze na sp\u0142at\u0119 starego zad\u0142uzenia, a mo\u017ce nie. Tak czy inaczej Grecja i inne pa\u0144stwa b\u0119d\u0105 p\u0142aci\u0142y coraz wyzsze stopy oprocentowania.
<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Powolny wzrost.<\/span><\/strong> W czasach niepewno\u015bci konsumenci oszcz\u0119dzaj\u0105 a firmy nie inwestuj\u0105. \u015awiat zachodni czeka prawdopodobnie 10 lat podwy\u017cszonej niepewno\u015bci gsopdoarczej. Spadki na gie\u0142dach i spadki nieruchomo\u015bci zmnieszy\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 konsumentów. W USA konsumenci poniesli straty przekraczaj\u0105ce 70% PKB. Dopóki tych strat nie odrobi\u0105 b\u0119d\u0105 mniej wydawa\u0107 i wi\u0119cej oszcz\u0119dza\u0107. Unia Europejska jest niedoko\u0144czonym projektem. Na jej obszarze funkcjonuje jedyna znana \u015bwiatu unia pieni\u0119\u017cna, kóra nie jest równocze\u015bnie uni\u0105 fiskaln\u0105. W Unii nie ma wspólnego rynku finansowego, tylko krajowe rynki podlegaj\u0105ce ró\u017cnym regu\u0142om. Nie ma te\u017c wspó\u0142nego rynku us\u0142ug i rynku pracy, co uniemo\u017cliwia elastyczne reagowanie na obecny i inne kryzysy. Rosja, która ma wszelkie cechy kleptokracji opartej o przemys\u0142y surowcowe przejad\u0142a ponad \u0107wier\u0107 rezerw walutowych w jeden kwarta\u0142. Jej bud\u017cet ondotowuje deficyt i mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 pieni\u0105\u017cków, by kupowa\u0107 spokój spo\u0142eczny i przyzwolenie na zamordyzm. Chiny, kraj wielu narodów i j\u0119zyków, oraz innych konfliktogennych podzia\u0142ów <\/span>w dobie globalnego spowolnienia <\/span>ma problemy z modelem wzrostu opartym o przerabianie  ch\u0142opów na bardziej wydajnych robotników — wi\u0119c zupe\u0142nie racjonalnie w tym roku chi\u0144skie w\u0142adze zwi\u0119kszy\u0142y wydatki na wojsko. Jednak strzelanie do obywateli nie jest  najlepszym sposobem zapewnienia wzrostu gospodarczego.
<\/span><\/p>\n

Polska na razie radzi sobie ca\u0142kiem dobrze. Ale musimy je\u015bli mamy unikn\u0105\u0107 stagnacji zmieni\u0107 nasz model rozwoju oparty o nadmierne zad\u0142u\u017canie si\u0119 oraz innowacj\u0119 ca\u0142kowicie opart\u0105 o import technologii i rozwi\u0105za\u0144 organizacyjnych… C.D.N.<\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielka depresja si\u0119 nie powtórzy. Wspó\u0142czesna poda\u017c pieni\u0105dza nie jest uzale\u017cniona od ilo\u015bci z\u0142ota. Depozyty obywateli w bankach s\u0105 ubezpieczone. Banki centralne wiedz\u0105, \u017ce w wypdaku spowolnienia po\u017c\u0105danym jest pewne poluzowanie polityki pieni\u0119\u017cnej. A politycy si\u0119 chyba nauczyli, \u017ce nacjonalizm gospodarczy b\u0119dzie szkodliwy dla wszystkich. Ale narz\u0119dzia do leczenia obecnej choroby gospdarczej wykorzystywane s\u0105 \u017ale […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-195","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-uncategorized"},"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=195"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}