{"id":1302,"date":"2016-05-24T09:48:37","date_gmt":"2016-05-24T09:48:37","guid":{"rendered":"http:\/\/dobrowol.org\/blog\/?p=1302"},"modified":"2016-05-24T09:48:37","modified_gmt":"2016-05-24T09:48:37","slug":"polskie-sady-wymagaja-naprawy-jedni-tej-naprawy-sie-obawiaja-drudzy-wyczekuja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/2016\/05\/24\/polskie-sady-wymagaja-naprawy-jedni-tej-naprawy-sie-obawiaja-drudzy-wyczekuja\/","title":{"rendered":"Polskie s\u0105dy wymagaj\u0105 naprawy. Jedni tej naprawy si\u0119 obawiaj\u0105, drudzy wyczekuj\u0105."},"content":{"rendered":"

Tydzie\u0144 temu da\u0142em artyku\u0142 do Dziennika Gazeta Prawna, dzi\u015b ten tekst w wersji pos\u0142anej do redakcji, poni\u017cej, a je\u015bli wolisz w wersji z gazety to mo\u017cesz go znale\u017a\u0107 tutaj: \u201eProcedura s\u0105dowa jest pracoch\u0142onna, nieracjonalna, czasami absurdalna. Terapia szokowa musi nadej\u015b\u0107.\u201d<\/a> Tekst jak na ten blog jest d\u0142ugi, ale wedle doniesie\u0144 czytelnik\u00f3w ciekawy…<\/p>\n

<\/p>\n

Polskie s\u0105dy wymagaj\u0105 naprawy. Jedni tej naprawy si\u0119 obawiaj\u0105, drudzy wyczekuj\u0105. Po stronie wyczekuj\u0105cych jest wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyborc\u00f3w, kt\u00f3ry wraz z krzepni\u0119ciem wolnego rynku i demokracji oczekuj\u0105 wi\u0119kszej rozliczalno\u015bci w\u0142adzy i jej wi\u0119kszej sprawno\u015bci w dzia\u0142aniu. Ma\u0142o lub zupe\u0142nie niewydajne s\u0105dy – gdzie organizacja pracy odstaje od standard\u00f3w, do kt\u00f3rych przyzwyczai\u0142y nas prywatne firmy \u2013 po prostu razi. Wynios\u0142e chowanie si\u0119 s\u0119dzi\u00f3w przed ocen\u0105 obywateli – za korporacyjn\u0105 solidarno\u015bci\u0105, za zdominowan\u0105 przez s\u0119dzi\u00f3w Krajow\u0105 Rad\u0105 S\u0105downictwa (\u201eKRS\u201d) i za hiperformalizmem procedowania i intepretowania prawa – s\u0105 rodem z PRL. Wtedy przyzwoici s\u0119dziowie potrzebowali ochrony przed naciskami PZPR. Dzi\u015b coraz mniej przystaj\u0105 one do demokratycznej potrzeby rozliczania ka\u017cdej w\u0142adzy. W tym r\u00f3wnie\u017c s\u0119dzi\u00f3w, przez obywateli. <\/p>\n

Naprawy wyczekuje te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska s\u0119dziowskiego. G\u0142\u00f3wnie s\u0119dzi\u00f3w z s\u0105d\u00f3w ni\u017cszych instancji. Przede wszystkim s\u0119dzi\u00f3w rejonowych, kt\u00f3rzy wykonuj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 orzekania w Polsce, a koleg\u00f3w z wy\u017cszych instancji z przek\u0105sem nazywaj\u0105 s\u0119dziami pa\u0142acowymi. Przezwisko to wywodz\u0105c od lepszych warunk\u00f3 pracy, wy\u017cszych zarobk\u00f3w, czy te\u017c mo\u017ce jak chc\u0105 niekt\u00f3rzy od kompromis\u00f3, na kt\u00f3re s\u0119dziowie z wy\u017cszych s\u0105d\u00f3w musieli p\u00f3j\u015b\u0107 z pa\u0142acami w\u0142adzy, by awansowa\u0107. <\/p>\n

Przed planowan\u0105 przez PiS reform\u0105 wymiaru sprawiedliwo\u015bci pozostaj\u0105 pytania: na ile g\u0142\u0119bokie powinny by\u0107 zmiany? Czy nale\u017cy \u201ezaora\u0107\u201d czy spokojnie, ma\u0142ymi krokami zmienia\u0107? W ko\u0144cu czy przeprowadzenie tej najwi\u0119kszej po pakiecie Balcerowicza reformy jest w og\u00f3le mo\u017cliwe? <\/p>\n

Diagnoza<\/strong> <\/p>\n

Fakty w dyskusji s\u0105 czytelne: wydajemy na s\u0105dy du\u017c\u0105 cze\u015b\u0107 naszego PKB, zatrudniamy wielu s\u0119dzi\u00f3w i personelu pomocniczego, s\u0119dziowie zarabiaj\u0105 dobrze jak na biedne spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3rym jeste\u015bmy. Mimo to mamy z\u0142\u0105 opinie o s\u0105dach. W odr\u00f3\u017cnieniu od np. Amerykan\u00f3w, kt\u00f3rzy martwi\u0105 si\u0119, \u017ce pozytywne oceny s\u0105downictwa mierzone przez instytut Gallupa spad\u0142y im do pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu kilku procent w Polsce od dw\u00f3ch dekad pozytywn\u0105 ocen\u0119 s\u0105downictwa ma wed\u0142ug CBOS zaledwie dwadzie\u015bcia kilka w porywach do trzydziestu procent Polak\u00f3w. Od tej regu\u0142y by\u0142 jeden tylko wyj\u0105tek, gdy w latach 2005-07, za poprzednich rz\u0105d\u00f3w PiS, pozytywna ocena s\u0105d\u00f3w skoczy\u0142a na kr\u00f3tka chwil\u0119 do czterdziestu paru procent. <\/p>\n

Prywatnie s\u0119dziowie mog\u0105 sobie szydzi\u0107 z braku zrozumienia zwyk\u0142ych ludzi, dla ich pracy i zawi\u0142o\u015bci prawa. Mog\u0105 odrzuca\u0107 miarodajno\u015b\u0107 sonda\u017cy opinii. Ale w demokracji ostatni\u0105 instancj\u0105 obrony ka\u017cdej z tr\u00f3j podzielonych w\u0142adz jest wsparcie obywateli. <\/p>\n

Jednak w odr\u00f3\u017cnieniu od zwyk\u0142ych obywateli elity nie widz\u0105 potrzeby zmian w s\u0105dach lub widza j\u0105 inaczej. Pierwsza prezes S\u0105du Najwy\u017cszego prof. Ma\u0142gorzata Gersdorf, w wywiadzie dla Dziennika Gazeta Prawna twierdzi\u0142a, \u017ce “z\u0142y obraz s\u0105downictwa buduje si\u0119 na jednostkowych przypadkach z\u0142ego, wadliwego czy te\u017c opiesza\u0142ego dzia\u0142ania s\u0119dzi\u00f3w czy s\u0105d\u00f3w, a przecie\u017c s\u0105dy powszechne feruj\u0105 13 mln orzecze\u0144 rocznie”. Ciekawe, dlaczego w USA pozytywny obraz s\u0105d\u00f3w ma dwa razy wi\u0119cej obywateli ni\u017c w Polsce? Podobnie widzi s\u0105dy Ewa Siedlecka z \u201eGazety Wyborczej\u201d, kt\u00f3ra twierdzi, \u017ce na s\u0105dy wydajemy ma\u0142o \u2013 by udowodni\u0107 to twierdzenie przytacza dane o nak\u0142adach na s\u0105downictwo na g\u0142ow\u0119 obywatela wyra\u017cone w Euro. No c\u00f3\u017c, w por\u00f3wnaniu do Zachodu, je\u015bli przedstawi\u0107 jakiekolwiek dane, w Euro czy to zarobki, czy to ile p\u0142acimy w podatkach, czy wydajemy, na jedzenie lub bilety do kina, wypadamy blado. <\/p>\n

Je\u015bli jednak chce si\u0119 por\u00f3wna\u0107 miarodajnie, a nie manipulowa\u0107, to por\u00f3wna\u0107 nale\u017cy wydatki w przeliczeniu na doch\u00f3d narodowy na g\u0142ow\u0119. Taka miara pozwala por\u00f3wna\u0107 nak\u0142ady na s\u0105dy w poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stwach przy uwzgl\u0119dnieniu zar\u00f3wno ilo\u015bci obywateli jak i ich zamo\u017cno\u015b\u0107. Wedle tej miary Polska jest rekordzist\u0105 w nak\u0142adach na s\u0105dy. Ze wszystkich 34 pa\u0144stw nale\u017c\u0105cych do Rady Europy (dla kt\u00f3rych dost\u0119pne s\u0105 dane) mamy pi\u0105te najwy\u017csze nak\u0142ady na s\u0105dy w przeliczeniu na PKB na g\u0142ow\u0119 jednego obywatela. Gdy odj\u0105\u0107 ma\u0142e pa\u0144stwa, gdzie jest mniej ni\u017c 5 milion\u00f3w obywateli, tj. Bo\u015bni\u0119, S\u0142oweni\u0119, Macedoni\u0119 i Chorwacj\u0119, jeste\u015bmy pa\u0144stwem, kt\u00f3re najwi\u0119cej wydaje na s\u0105dy. Podobnie z liczb\u0105 s\u0119dzi\u00f3w na g\u0142ow\u0119 obywatela. Jeste\u015bmy mocarstwem z ponad 26 s\u0119dziami na 100 tys. obywateli. Nie mog\u0105 si\u0119 do nas r\u00f3wna\u0107 Anglia z ich 3,6 s\u0119dziami, Dania z 6,6 czy Norwegia z 11. Co prawda bij\u0105 nas Monako, kt\u00f3re przy 36 tys. obywateli ma 37 s\u0119dzi\u00f3w czy Andora z jej 76 tys. obywatelami i 24 s\u0119dziami, oraz Islandia, kt\u00f3ra przy 321 tys. obywatelach ma 55 s\u0119dzi\u00f3w. Ale tak ju\u017c jest, \u017ce ma\u0142e pa\u0144stwa, w przeliczeniu na g\u0142ow\u0119 wydaj\u0105 du\u017co na s\u0105dy i zatrudniaj\u0105 wielu s\u0119dzi\u00f3w, bo s\u0105downictwo ma pewien minimalny koszt sta\u0142y, kt\u00f3ry trzeba ponie\u015b\u0107 bez wzgl\u0119du na rozmiar pa\u0144stwa. <\/p>\n

S\u0119dziowie twierdz\u0105, \u017ce zarabiaj\u0105 ma\u0142o. Dane jednak m\u00f3wi\u0105, co innego. Polski s\u0119dzia na pocz\u0105tku kariery zarabia 2,1 \u015bredniej krajowe. Dla por\u00f3wnania pocz\u0105tkuj\u0105cy niemiecki – 0,9 \u015bredniej, francuski 1,1, a szwedzki 1,3. Oczywi\u015bcie mog\u0105 chcie\u0107 por\u00f3wnywa\u0107 si\u0119 do odpowiednik\u00f3w brytyjskich (na pocz\u0105tku kariery zarabiaj\u0105 3,6 \u015bredniej) jednak powinni pami\u0119ta\u0107, \u017ce w systemie angloameryka\u0144skim s\u0119dzi\u0105 staje si\u0119 po wieloletniej karierze prawnika, a s\u0119dzi\u00f3w na 100 tys. Anglik\u00f3w jest zaledwie 3,6, podczas, gdy u na jest ich ponad 26. <\/p>\n

Polska procedura s\u0105dowa jest zbyt pracoch\u0142onna, nieracjonalna, a momentami wr\u0119cz absurdalna. Polscy s\u0119dziowie, wykonuj\u0105 du\u017co ci\u0119\u017ckiej i nikomu niepotrzebnej pracy. Bezpo\u015brednie por\u00f3wnania mi\u0119dzynarodowe s\u0105 trudne, bo co stanowi spraw\u0119 wedle prawa i statystyki znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni mi\u0119dzy pa\u0144stwami. Nie mamy, wi\u0119c twardych liczb. Nie wnikaj\u0105c w zawi\u0142o\u015bci i pracoch\u0142onno\u015b\u0107 polskiej procedury karnej czy cywilnej, wida\u0107, \u017ce nawet b\u0142ahe sprawy, wymagaj\u0105 u nas kilku rozpraw, prowadzonych w odst\u0119pie kilku tygodni lub nawet miesi\u0119cy. S\u0119dzia, kt\u00f3ry cz\u0119sto prowadzi ponad 100 spraw, zajmuje si\u0119 ka\u017cd\u0105 z nich raz na kilka tygodni. Spr\u00f3buj czytelniku w ten spos\u00f3b wykonywa\u0107 swoje obowi\u0105zki. Pomy\u015bl, jakie plony mia\u0142by, ogrodnik obrabiaj\u0105cy 100 ogrod\u00f3w i do ka\u017cdego zagl\u0105daj\u0105cy raz na miesi\u0105c lub trzy. Albo student, kt\u00f3ry uczy si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie do 100 egzamin\u00f3w, a do ka\u017cdego konkretnego raz na miesi\u0105c. Jest wr\u0119cz cudem, \u017ce przy takiej procedurze mamy tak (relatywnie) szybkie i dobre orzeczenia. Ale niestety anegdota o tym, \u017ce Bernard Madoff oszust na ogromn\u0105 skal\u0119, kt\u00f3ry w USA po 4 dniowym procesie zosta\u0142 skazany na 100 lat wi\u0119zienia, gdyby trafi\u0142 do nas, by\u0142y s\u0105dzony 100 lat i skazany na 4 dni – ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w rzeczywisto\u015bci i odzwierciedla os\u0105d Polak\u00f3w o naszych s\u0105dach. <\/p>\n

Objawy<\/strong> <\/p>\n

Z ostatnich dni: s\u0142yszeli\u015bmy o konieczno\u015bci powt\u00f3rzenia sprawy zab\u00f3jstwa genera\u0142a Marka Papa\u0142y. Bo zachorowa\u0142 \u0142awnik. W sprawie Amber Gold widzimy cyrk z tysi\u0105cami \u015bwiadk\u00f3w i ci\u0119\u017car\u00f3wkami akt, gdy kilku poszkodowanych wystarczy do skazania na maksymalny wymiar kary. Ty i ja czytelniku zastanawiamy si\u0119 czy \u0142awnik zachorowa\u0142 czy \u201ezachorowa\u0142\u201d oraz p\u0142acimy, za te niepotrzebne ci\u0119\u017car\u00f3wki akt. S\u0119dziowie twierdz\u0105, zgodnie z prawd\u0105, \u017ce to nie oni uchwalili takie prawo. Ale, te\u017c nic nie zrobili by je zmieni\u0107. Gdy trzeba upomina\u0107 si\u0119 o swoje zarobki, potrafi\u0105 og\u0142osi\u0107 \u201edzie\u0144 bez wokandy\u201d. Lecz gdy trzeba naprawi\u0107 chory spos\u00f3b procedowania w s\u0105dach, poza nielicznymi przypadkami – jak s\u0119dzia \u0141ukasz Piebiak, obecny wiceminister sprawiedliwo\u015bci, znikaj\u0105 i si\u0119 nie odzywaj\u0105. <\/p>\n

Problemem jest te\u017c kognicja s\u0105d\u00f3w, to jest otwarto\u015b\u0107 na liczb\u0119 spraw rozs\u0105dzanych, kt\u00f3ra jest zbyt szeroka. Ka\u017cda sprawa o przys\u0142owiowy obszczany mur ma prawo do wieloinstancyjnego rozs\u0105dzenia. U zarania polskiej transformacji – nasze najwy\u017csze autorytety prawne, kt\u00f3re zna\u0142y teorie prawa, a nie mia\u0142y poj\u0119cia o praktyce orzekania (a zw\u0142aszcza nie mia\u0142y poj\u0119cia o praktyce orzekania za granic\u0105), wymy\u015bli\u0142y pracoch\u0142onny system z szerok\u0105 kognicj\u0105 w oparciu o swoje teoretyczne wyobra\u017cenia o demokracji. Potem jeszcze zlikwidowano kolegia ds. wykrocze\u0144, bo nie by\u0142y s\u0105dami czy jako\u015b tak, i teraz pe\u0142noprawni s\u0119dziowie zajmuj\u0105 si\u0119 w ramach pe\u0142nej procedury nawet najbardziej b\u0142ahymi sporami. Tego nie ma nawet w najbogatszych pa\u0144stwach. <\/p>\n

Ale widocznie sta\u0107 nas, skoro s\u0119dziowie, czyli drogi i wyspecjalizowany zas\u00f3b do rozstrzygania spor\u00f3w, zajmuj\u0105 si\u0119 u nas czynno\u015bciami administracyjnymi, jak rejestrowanie sp\u00f3\u0142ek, prowadzeniem ksi\u0105g wieczystych, rejestru d\u0142u\u017cnik\u00f3w niewyp\u0142acalnych, czy rejestru zastaw\u00f3w. S\u0119dziowie te\u017c musz\u0105 orzeka\u0107 w sprawach, gdzie nie ma sporu, takich jak spadki bez konflikt\u00f3w, czy rozwody za obop\u00f3ln\u0105 zgod\u0105. Mogliby doro\u015bli ludzie, kt\u00f3rzy si\u0119 rozwodz\u0105 za obop\u00f3ln\u0105 zgod\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107 do notariusza. Konieczna jest jednak rozprawa s\u0105dowa. Kto bogatemu zabroni bogato \u017cy\u0107? <\/p>\n

Leczenie<\/strong> <\/p>\n

Demokracja si\u0119 nie sko\u0144czy, je\u015bli sprawa mandatu za obszczany mur, czy ulicznej b\u00f3jki wyrostk\u00f3w sko\u0144czy si\u0119 w pierwszej instancji, w uproszczonym i przyspieszonym post\u0119powaniu, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z drugiej instancji b\u0119dzie obwarowana wysokim barierami formalnymi oraz ryzykiem poniesienie wysokich koszt\u00f3w w wypadku przegranej apelacji. <\/p>\n

Nie sko\u0144czy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, gdy zmieni si\u0119 system awansu s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3ry jest nieustaj\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142em patologii. Awans do s\u0105du wy\u017cszej instancji osi\u0105ga si\u0119 przez administracyjn\u0105 funkcj\u0119, brak kontrowersyjnych orzecze\u0144 oraz wysoki wska\u017anik rozstrzygania spraw. By awansowa\u0107 trzeba nie podpa\u015b\u0107 innym s\u0119dziom i trzyma\u0107 lini\u0119 orzecznicz\u0105 tak\u0105 jak ci z s\u0105d\u00f3w wy\u017cszej instancji. Najlepszy spos\u00f3b wyrokowania dla szukaj\u0105cych awansu, to szybkie klepanie orzecze\u0144, do kt\u00f3rego nie mo\u017cna si\u0119 przyczepi\u0107. Ten warunek najlepiej spe\u0142nia rozstrzyganie w oparciu g\u0142\u00f3wnie o kryteria formalne, gdy np. strona nie dochowa\u0142a terminu lub zabrak\u0142o jakiego\u015b papierka. Dociekanie tego, co jest sprawiedliwe oraz silenie si\u0119 na lini\u0119 orzekania inn\u0105 ni\u017c s\u0119dzi\u00f3w z s\u0105du wy\u017cszej instancji nad danym s\u0105dem jest wysoce ryzykowne dla kariery. <\/p>\n

Nadmierny formalizm – tj. orzekanie na drugorz\u0119dnych kryteriach formalnych, a unikanie wywarzania sprzecznych interes\u00f3w oraz zwyk\u0142ej logiki – ma g\u0142\u0119bsze korzenie ni\u017c tylko ch\u0119\u0107 tworzenia bezbarwnych uzasadnie\u0144 wyrok\u00f3w, kt\u00f3rych nie skrytykuj\u0105 inni s\u0119dziowie. Formalistyczna kultura prawna jest typowa dla by\u0142ych pa\u0144stw bloku socjalistycznego. Sprowadzenie s\u0119dzi\u00f3w do roli bezwolnych automat\u00f3w stosuj\u0105cych ustalon\u0105 przez Parti\u0119 liter\u0119 prawa, by\u0142o konsekwencj\u0105 stalinowskiego przej\u0119cia w\u0142adzy. Ale z czasem sta\u0142o si\u0119 bezpieczne i wygodne dla samych s\u0119dzi\u00f3w. Oparcie si\u0119 na lingwistycznej logice, a ignorowanie czynnik\u00f3w spo\u0142eczno-politycznych, udawanie, \u017ce orzekanie jest jedynie stosowaniem, a nie tworzeniem prawa, jest bezpieczne r\u00f3wnie\u017c w III RP. Chowanie si\u0119 za rzekomym poszukiwaniem tej jedynej s\u0142usznej interpretacji (oczywi\u015bcie j\u0119zykowej), g\u0142oszonej z pozycji jedynego uprawnionego autorytetu, w oparciu o suche fakty i liter\u0119 prawa, to pono\u0107 zwyk\u0142a operacja logiczna. Operacja logiczna, kt\u00f3ra w trudniejszych sprawach, gdzie litera prawa nie daje \u0142atwych odpowiedzi, pozwala na dowolno\u015b\u0107 interpretacji, ale dowolno\u015b\u0107 maskowan\u0105 be\u0142kotem udaj\u0105cym szukanie prawdziwego znaczenia litery prawa. Na Zachodzie, gdzie panuje bardziej przejrzysty i pragmatyczny styl orzekania, w orzeczeniu mo\u017cna otwarcie wywa\u017cy\u0107 sprzeczne interesy i warto\u015bci. Tam nawet, gdy nie obowi\u0105zuje precedens s\u0119dziowie czuj\u0105 si\u0119 zobowi\u0105zani wyja\u015bni\u0107, dlaczego orzekaj\u0105 inaczej ni\u017c inni s\u0119dziowie w podobnych sprawach. Bo wiedz\u0105 i s\u0105 tak szkoleni, \u017ce uzasadnienie wyroku musi spodoba\u0107 si\u0119 nie tyko innym s\u0119dziom, ale by\u0107 zrozumia\u0142e i akceptowane dla obywatela. Ale u nas formalizm \u2013 najpierw narzucony przez komunist\u00f3w a p\u00f3\u017aniej obrona przed interwencj\u0105 PZPR w orzekanie – skutkuje tym, \u017ce przeci\u0119tny s\u0119dzia najch\u0119tniej rozstrzyga spraw\u0119 w oparciu, o to, \u017ce kt\u00f3ra\u015b ze stron ma braki w papierach, a nie o meritum sprawy. <\/p>\n

W\u0142adza s\u0105downicza jest w Polsce w\u0142adz\u0105 nierozliczaln\u0105 przez obywateli. Co gwarantuje wypaczenie instytucji rady s\u0105downictwa. Krajowa Rada S\u0105downictwa to zwi\u0119kszenie niezale\u017cno\u015bci s\u0119dzi\u00f3w, kosztem rozliczalno\u015bci tej w\u0142adzy przez obywateli. Rady s\u0105downictwa, s\u0105 charakterystyczne dla pa\u0144stw, o kr\u00f3tkiej historii demokracji. Powstawa\u0142y zazwyczaj po przywr\u00f3ceniu demokracji w Europie \u0141aci\u0144skiej i Ameryce Po\u0142udniowej. Ich celem jest zarz\u0105dzanie i organizacja s\u0105d\u00f3w w spos\u00f3b wolny od zewn\u0119trznych nacisk\u00f3w. Osi\u0105ga si\u0119 go oddaj\u0105c radom kontrol\u0119 nad organizacj\u0105 s\u0105d\u00f3w i awansem s\u0119dzi\u00f3w oraz zape\u0142niaj\u0105c je w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu s\u0119dziami. Rady te mog\u0105 funkcjonowa\u0107 gorzej lub lepiej – w zale\u017cno\u015bci od przyj\u0119tych rozwi\u0105za\u0144 instytucjonalnych. Nasza nale\u017cy do tych pierwszych. KRS to korporacja s\u0119dzi\u00f3w z nadreprezentacj\u0105 tych z wy\u017cszych s\u0105d\u00f3w i funkcyjnych. Nie podlega r\u00f3wnie\u017c zewn\u0119trznej kontroli. <\/p>\n

KRS zosta\u0142a zdominowana przez s\u0119dzi\u00f3w. Stanowi\u0105 oni, co najmniej dwie trzecie jej sk\u0142adu, podczas gdy w Europie norm\u0105 jest oko\u0142o po\u0142owa, a w na przyk\u0142ad Conseil Superieur de la Magistrature, czyli francuskiej radzie s\u0105downictwa \u2013 s\u0119dziowie stanowi\u0105 mniejszo\u015b\u0107. Pomi\u0119dzy KRS a ministerstwem sprawiedliwo\u015bci ginie odpowiedzialno\u015b\u0107 za organizacj\u0119 pracy s\u0105d\u00f3w. KRS powierzono kariery s\u0119dzi\u00f3w, ale pomini\u0119to organizacj\u0119 pracy s\u0105d\u00f3w i zarz\u0105dzanie nimi. Organizacja pracy s\u0105d\u00f3w i zarz\u0105dzanie nimi przypisane jest Ministerstwu Sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w ma niewielki wp\u0142yw na ni\u0105. W cz\u0119\u015bci przypisana jest r\u00f3wnie\u017c s\u0119dziom, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 si\u0119 na organizacji pracy i zarz\u0105dzaniu organizacjami oraz nie uwa\u017caj\u0105 tego zadania za cz\u0119\u015b\u0107 swoich obowi\u0105zk\u00f3w. Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn braku naprawy s\u0105downictwa w ostatnich trzech dekadach jest ukonstytuowanie KRS, jako udzielnego ksi\u0119stwa reprezentuj\u0105cego interesy wierchuszki s\u0119dziowskiej, a pozbawionego realnej odpowiedzialno\u015bci za stan s\u0105downictwa. <\/p>\n

Kosmetyka kontra rewolucja<\/strong> <\/p>\n

Tak liczne problemy i tak niska ocena s\u0119dzi\u00f3w w\u015br\u00f3d obywateli budz\u0105 oczekiwanie naprawy. Jest naturalnym, \u017ce politycy chc\u0105 mu sprosta\u0107. PO idzie w retoryk\u0119. PiS pr\u00f3buje g\u0142\u0119bszych zmian. P\u00f3ki, co nie wiemy, jakich. Bo nie znamy ani projekt\u00f3w ustaw, ani nawet ich g\u0142\u00f3wnych za\u0142o\u017ce\u0144. Ale niekt\u00f3rzy profesorowie, cz\u0119\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w – zw\u0142aszcza tych z s\u0105d\u00f3w wy\u017cszych instancji oraz niekt\u00f3re media – ju\u017c t\u0119 zmian\u0119 krytykuj\u0105. Miarodajna dyskusja o projekcie b\u0119dzie mo\u017cliwa dopiero po z\u0142o\u017ceniu projekt\u00f3w do Sejmu. Ale miarodajnym ju\u017c jest, \u017ce samo widmo reformy wywo\u0142uje tak \u017cyw\u0105 i g\u0142o\u015bn\u0105 dyskusj\u0119. Co tak niepokoi? <\/p>\n

Po pierwsze, pono\u0107 rozwa\u017cane sp\u0142aszczenie struktury s\u0105d\u00f3w i s\u0119dziowskich hierarchii. Obecna struktura jest hierarchiczna i stroma (rejon, okr\u0119g, apelacja) oraz co do zasady dzia\u0142a w jedn\u0105 stron\u0119 (raz nominowany na s\u0119dziego wy\u017cszego s\u0105du przestaje orzeka\u0107 w ni\u017cszym). Z przej\u015bciem do wy\u017cszego szczebla wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 wy\u017csze zarobki, wy\u017cszy presti\u017c, mniejsze obci\u0105\u017cenie, mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywania na kariery s\u0119dzi\u00f3w ni\u017cszych s\u0105d\u00f3w, itp. Jednak polskie spo\u0142ecze\u0144stwo powoli odchodzi od hierarchicznego, elitarnego modelu organizacji. Usi\u0142ujemy pracowa\u0107 zespo\u0142em, a nie czeka\u0107 na dyrektywy od szefa i szefa naszego szefa. Ta zmiana spo\u0142eczna wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej dotknie s\u0105dy. <\/p>\n

Mo\u017cliwe s\u0105 r\u00f3\u017cne modele kariery s\u0119dziego. S\u0119dzia orzekaj\u0105cy ca\u0142e \u017cycie w s\u0105dzie, w kt\u00f3rym zacz\u0105\u0142 orzeka\u0107 to nic z\u0142ego, w wielu pa\u0144stwach to standard. Podobnie s\u0119dzia orzekaj\u0105cy raz w s\u0105dzie wy\u017cszym, a kiedy indziej w ni\u017cszym to nic z\u0142ego. Wa\u017cniejsze dla jego niezale\u017cno\u015bci jest czy jego zarobki maj\u0105 zale\u017ce\u0107 od s\u0105du, w kt\u00f3rym orzeka, czy od lat orzekania. Cel i efekt \u201esp\u0142aszczenia\u201d w zale\u017cno\u015bci od intencji ustawodawcy mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cny. Na przyk\u0142ad sp\u0142aszczenie struktury s\u0105d\u00f3w, mo\u017ce oznacza\u0107 powstanie \u201edu\u017cych\u201d s\u0105d\u00f3w wy\u017cszej instancji obejmuj\u0105cych wi\u0119kszy obszar, co m.in. pozwoli ministerstwu na alokowanie s\u0119dzi\u00f3w tam, gdzie jest wi\u0119cej pracy. Na razie nie wiemy, co i jak zostanie zrobione, ale to, \u017ce najg\u0142o\u015bniej krzycz\u0105 przeciw s\u0119dziowie pa\u0142acowi, autorytety i media reprezentuj\u0105ce wy\u017csz\u0105 klas \u015bredni\u0105 jest symptomatyczne. <\/p>\n

Kolejna rozwa\u017cana pono\u0107 zmiana (zaznaczmy te pono\u0107, bo za\u0142o\u017cenia reformy jeszcze nie ma), to zmniejszenie w\u0142adzy korporacji s\u0119dziowskiej nad obsadzaniem stanowisk. Najpewniej chodzi o zmniejszenie uprawnie\u0144 KRS i przywilej\u00f3w korporacji s\u0119dziowskiej do awansowania koleg\u00f3w. To po\u017cyteczna zmiana. W demokracji \u017cadna w\u0142adza nie mo\u017ce sama siebie rozlicza\u0107. Jej tr\u00f3jpodzia\u0142 uniemo\u017cliwia tyrani\u0119. W wypadku konfliktu \u017cadna w\u0142adza nie jest w stanie podj\u0105\u0107 dzia\u0142a\u0144 bez wsp\u00f3\u0142pracy z innymi jej cz\u0119\u015bciami. W\u0142adza s\u0105dowa pozbawiona jest sakiewki i miecza. Nie ma ani w\u0142asnych niezale\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 finansowania, ani w\u0142asnej si\u0142y zbrojnej. By dzia\u0142a\u0107 potrzebuje wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania innych w\u0142adz lub\/i pozyska\u0107 poparcie obywateli. Ten mechanizm daje ludziom szans\u0119 kontroli. Polski model: s\u0119dzi\u00f3w rozliczaj\u0105cych samych siebie – ogranicza nasz\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozliczania w\u0142adzy s\u0119dziowskiej. <\/p>\n

Trwaj\u0105ce obecnie poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jak wywa\u017cy\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w i ich rozliczalno\u015b\u0107 nie jest ko\u0144cem demokracji. Pytanie, \u201ekto b\u0119dzie pilnowa\u0107 samych stra\u017cnik\u00f3w?\u201d zawsze jest aktualne w demokracji i w ka\u017cdej epoce. W USA trzy czwarte s\u0119dzi\u00f3w pochodzi z wyboru powszechnego. Normalni ludzie g\u0142osuj\u0105 i wybieraj\u0105 s\u0119dziego Smitha albo s\u0119dziego Novak. Rozwi\u0105zanie to ma \u017ar\u00f3d\u0142a w XIX wieku, gdy s\u0119dziowie ameryka\u0144scy byli mocno skorumpowani, a wyb\u00f3r powszechny by\u0142 antidotum na t\u0119 przypad\u0142o\u015b\u0107. W XXI wieku, gdy amerykanie s\u0105 znacznie mniej skorumpowanym spo\u0142ecze\u0144stwem malej\u0105 korzy\u015bci z powszechnego wyboru s\u0119dzi\u00f3w, a uwypuklaj\u0105 si\u0119 negatywy. <\/p>\n

Dzi\u015b Polska cierpi na deficyt demokracji. Tej prawdziwej. Rozumianej, jako sprawczo\u015bci obywateli. Cierpi r\u00f3wnie\u017c na nadmiar korporacyjno\u015bci. Zwi\u0119kszenie kontroli nad s\u0119dziami b\u0119dzie po\u017cyteczne. Oczywi\u015bcie ka\u017cda zmiana organizacyjna daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 nagrodzenia \u201eprawomy\u015blnych\u201d i ukarania nielojalnych i tych, co podpadli. Je\u015bli jednak mia\u0142by by\u0107 to argument przeciw, \u017cadna reforma \u2013 nie tylko w wymiarze sprawiedliwo\u015bci – nie mog\u0142aby mie\u0107 miejsca. <\/p>\n

Inn\u0105 zmian\u0105, kt\u00f3ra rozpala s\u0119dzi\u00f3w – i ju\u017c raz zosta\u0142a odrzucona przez trybuna\u0142 konstytucyjny – jest zwi\u0119kszenie w Krajowej Radzie S\u0105downictwa reprezentacji s\u0119dzi\u00f3w s\u0105d\u00f3w rejonowych, a zmniejszenie prezes\u00f3w s\u0105d\u00f3w oraz s\u0119dzi\u00f3w wy\u017cszych s\u0105d\u00f3w. Czyli zmiana balansu i os\u0142abienie \u201e\u015brodowisk pa\u0142acowych\u201d. Odfolwarcznienie sk\u0142adu KRS, b\u0119dzie po\u017cyteczne. Z racji sprawowania wysokich funkcji, czy zasiadania w wy\u017cszych s\u0105dach – nikt nie staje si\u0119 lepszy czy m\u0105drzejszy. A zwa\u017cywszy, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w to s\u0119dziowie s\u0105d\u00f3w rejonowych – warto da\u0107 im wi\u0119kszy g\u0142os w sprawach, kt\u00f3re ich bezpo\u015brednio dotycz\u0105. <\/p>\n

Jest jeszcze jedna zmiana, kt\u00f3ra ju\u017c zosta\u0142a publicznie zapowiedziana: jawno\u015b\u0107 o\u015bwiadcze\u0144 maj\u0105tkowych. Nic nie \u0142\u0105czy \u015brodowiska s\u0119dziowskiego jak propozycja jawno\u015bci ich orzecze\u0144 maj\u0105tkowych. Czyli op\u00f3r wobec propozycji, kt\u00f3r\u0105 najtrudniej skrzywi\u0107 w politycznym interesie. To r\u00f3wnie\u017c zmiana, na kt\u00f3r\u0105 s\u0119dziowie przez lata sami zapracowali, gdy niemrawo i pob\u0142a\u017cliwie reagowali na \u0142amanie prawa i obyczaju przez koleg\u00f3w po fachu. <\/p>\n

Starsi czytelnicy pami\u0119taj\u0105 s\u0119dziego Czajk\u0119, kt\u00f3rego dekada nadu\u017cy\u0107 przy upad\u0142o\u015bciach, sko\u0144czy\u0142a si\u0119 tym, \u017ce sam zrezygnowa\u0142 z zawodu. Przypomnijmy to: sam zrezygnowa\u0142. \u015arodowisko nie oczy\u015bci\u0142o si\u0119 z niego. Jedyna retorsja ze strony korporacji to podtrzymanie przez s\u0105d, decyzji korporacji radcowskiej, kt\u00f3ra odm\u00f3wi\u0142a przyj\u0119cia go w sw\u00f3j poczet za brak nieskazitelnego charakteru. <\/p>\n

M\u0142odsi czytelnicy mog\u0105 zna\u0107 s\u0119dziego Milewskiego, prezesa S\u0105du Okr\u0119gowego w Gda\u0144sku, kt\u00f3ry przez telefon ustala\u0142 terminy rozprawy dogodne dla rz\u0105du z osob\u0105 podaj\u0105c\u0105 si\u0119 za urz\u0119dnika tego rz\u0105du. Pami\u0119taj\u0105 te\u017c jego zapewnienia o wydelegowaniu do sprawy zaufanych ludzi. Kar\u0105, kt\u00f3ra go spotka\u0142a by\u0142o przeniesienie do pracy w innym s\u0105dzie. <\/p>\n

Ka\u017cdy taki przypadek tolerowany zbyt d\u0142ugo i karany zbyt pob\u0142a\u017cliwie gromadzi kapita\u0142 oburzenia na s\u0119dzi\u00f3w. Pracowici i uczciwi s\u0119dziowie s\u0105 oceniani przez ich pryzmat. I ch\u0119\u0107 rewan\u017cu skrupia si\u0119 na nich. Nie potrafili\u015bcie si\u0119 pozby\u0107 s\u0119dziego Czajki, dostaniecie jawno\u015b\u0107 orzecze\u0144 maj\u0105tkowych. Obywatele za wami si\u0119 nie ujm\u0105. W ostatniej instancji demokracji ka\u017cda w\u0142adza, dostaje tyle ochrony przed innymi w\u0142adzami, ile obywatele s\u0105 gotowi jej udzieli\u0107. <\/p>\n

Przy okazji mo\u017ce w ko\u0144cu si\u0119 dowiemy ilu s\u0119dzi\u00f3w dorabia poza s\u0105dami. Owszem, w biednym spo\u0142ecze\u0144stwie, gdzie zarobki s\u0119dzi\u00f3w w najwi\u0119kszych miastach nie s\u0105 rewelacj\u0105 bardziej ambitni i wyposa\u017ceni w wiedz\u0119 s\u0119dziowie dorabiaj\u0105 wyk\u0142adaj\u0105c na uczelniach, czy r\u00f3\u017cnych kursach. Ale fakt regularnego dorabiania poza s\u0105dem, to patologia. Jawno\u015b\u0107 orzecze\u0144 mo\u017ce pomo\u017ce ustali\u0107 dok\u0142adnie, jaki odsetek s\u0119dzi\u00f3w ma regularne \u017ar\u00f3d\u0142a zarobk\u00f3w poza s\u0105dem. <\/p>\n

Ryzyka<\/strong> <\/p>\n

Wbrew zg\u0142aszanym obawom elitaryst\u00f3w potrzebnej, czyli g\u0142\u0119bokiej reformy nie b\u0119dzie. O zmianach si\u0119 m\u00f3wi od trzech dekad. Zmieniaj\u0105 si\u0119 ministrowie. Zmian nie ma. W latach 1989-2016 ponad 30 os\u00f3b sprawowa\u0142o funkcj\u0119 szefa resortu sprawiedliwo\u015bci. Jedynie Jaros\u0142aw Gowin usi\u0142owa\u0142 zrobi\u0107 wi\u0119ksz\u0105 reform\u0119. To, co uda\u0142o mu si\u0119 zrobi\u0107 jest w\u0142a\u015bnie cofane. W\u0142adza wykonawcza nie ma ani wiedzy, ani nie op\u0142aca jej si\u0119 robi\u0107 reform s\u0105downictwa. To skomplikowana materia techniczna, gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ekspert\u00f3w ma w\u0142asne interesy a naprawa da owoce po kilku latach. Tej reformy nie da si\u0119 zdyskontowa\u0107 w najbli\u017cszych wyborach. <\/p>\n

Obstawiam, \u017ce za dekad\u0119 w polskich s\u0105dach nadal b\u0119dzie kr\u00f3lowa\u0142 formalizm, model awansu nadal b\u0119dzie \u017ar\u00f3d\u0142em patologii, a w\u0142adza s\u0119dziowska nadal sama siebie b\u0119dzie rozlicza\u0107. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tydzie\u0144 temu da\u0142em artyku\u0142 do Dziennika Gazeta Prawna, dzi\u015b ten tekst w wersji pos\u0142anej do redakcji, poni\u017cej, a je\u015bli wolisz w wersji z gazety to mo\u017cesz go znale\u017a\u0107 tutaj: \u201eProcedura s\u0105dowa jest pracoch\u0142onna, nieracjonalna, czasami absurdalna. Terapia szokowa musi nadej\u015b\u0107.\u201d Tekst jak na ten blog jest d\u0142ugi, ale wedle doniesie\u0144 czytelnik\u00f3w ciekawy…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1302","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-sady-dlaczego-i-jak-naprawic"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1302"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}