Ewolucja obecnej konstytucji francuskiej od ustroju parlamentarnego w kierunku silniejszej w\u0142adzy wykonawczej skoncentrowanej wok\u00f3\u0142 prezydenta i \u015bci\u015blejszego rozliczania w\u0142adzy przez obywateli jest ciekawym dla nas przyk\u0142adem. <\/p>\n
Nie, dlatego, \u017ce Francja jest jakim\u015b samoistnie wa\u017cnym dla Polak\u00f3w wzorem. Lecz dlatego, \u017ce nasi po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce ojcowie za\u0142o\u017cyciele tworz\u0105c konstytucj\u0119 wzorowali si\u0119 na konstytucji francuskiej. Jednak sami Francuzi d\u0105\u017c\u0105 do zminimalizowania wad swojej konstytucji, kt\u00f3re my zma\u0142powali\u015bmy i pog\u0142\u0119bili\u015bmy ponad te z pierwowzoru, przede wszystkim za\u015b: <\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
By zrozumie\u0107 ewolucj\u0119 ustroju francuskiego nale\u017cy cofn\u0105\u0107 si\u0119 do 1958, tj. ustanowienia ich obecnej konstytucji. De Gaulle w\u00f3wczas wezwany przez elity do obj\u0119cia w\u0142adzy, by oddali\u0107 ryzyko zamachu stanu. Mia\u0142 on przemo\u017cony, cho\u0107 nie ca\u0142kowity wp\u0142yw na kszta\u0142t francuskiej konstytucji. Uwa\u017ca\u0142 on, \u017ce Francja potrzebuje silnego ponadpartyjnego prezydenta. To jego przekonanie bra\u0142o si\u0119 z pora\u017cki Francji, w 1940, kt\u00f3ra w jego ocenie wynika\u0142a z braku silnego przyw\u00f3dztwa nad narodem oraz roli, jak\u0105 De Gaulle pe\u0142ni\u0142, jako ponadpartyjny przyw\u00f3dca wszystkich Francuz\u00f3w podczas drugiej wojny \u015bwiatowej. <\/p>\n
Jednak, poniewa\u017c nawet De Gaulle nie jest wieczny, a w obliczu jawnych przygotowa\u0144 do wojskowego zamachu stanu, gro\u017aba dyktatury we Francji by\u0142a realna, zdecydowano si\u0119 na ustr\u00f3j parlamentarno-prezydencki z dwug\u0142ow\u0105 prezydencko-premiersk\u0105 egzekutyw\u0105. Prezydent i senat pochodzili z wyboru po\u015bredniego. Prezydent by\u0142 wybierany przez zgromadzenie narodowe, a senat z wyboru kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy wy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w. A jedynie izba ni\u017csza wybierana by\u0142a bezpo\u015brednio przez obywateli. <\/p>\n
Francuski prezydent posiada\u0142 od pocz\u0105tku funkcjonowania konstytucji znaczne uprawnienia w\u0142adcze, jak np: <\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Izba ni\u017csza, jako jedyna w\u0142adza w\u00f3wczas pochodz\u0105ca z wyboru bezpo\u015bredniego, by\u0142a uznawana ze przedstawieciela woli narodu. I jako taka stanowi\u0107 mia\u0142a przeciwwag\u0119 dla prezydenta i jego premiera. <\/p>\n
Jednak ju\u017c w 1962 De Gaulle, korzystaj\u0105c z zamachu terrorystycznego (Petit Clamart) wymierzonego w niego wym\u00f3g\u0142 nowelizacj\u0119 konstytucji, kt\u00f3ra ustanowi\u0142a bezpo\u015bredni wyb\u00f3r prezydenta. Do tego czasu naturalnym by\u0142o, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna skupia\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 prezydenta, kt\u00f3rego sama wybiera\u0142a. <\/p>\n
Wraz ze zmian\u0105 narzucon\u0105 przez De Gaulle Francja dosta\u0142a ustr\u00f3j, kt\u00f3ry w sytuacji, gdy prezydent i wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna s\u0105 podobnych zapatrywa\u0144, to Francja z jej silnym prezydentem o wielu w\u0142adczych uprawnieniach ma system prezydencko-parlamentarny. Jednak, gdy przydarzy si\u0119 cohabitation, tj. wsp\u00f3\u0142istnienie prezydenta i wi\u0119kszo\u015bci parlamentarnej o r\u00f3\u017cnych zapatrywaniach Francja dryfuje w kierunku systemu parlamentarnego. <\/p>\n
Kohabitacja mia\u0142a by\u0107 wed\u0142ug De Gaullea, tylko teoretycznym zagro\u017ceniem. De Gaulle zak\u0142ada\u0142, \u017ce je\u015bli Francuzi wybior\u0105 izb\u0119 ni\u017csz\u0105 o innych zapatrywaniach politycznych, ni\u017c prezydent, to prezydent poda si\u0119 do dymisji \u2013 sam tak zrobi\u0142 w 1969. Przez pierwsze trzy dekady nowej konstytucji, tj. w latach 1958-86, powojenne elity francuskie zachowa\u0142y wzgl\u0119dn\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107. Kolejni prezydenci byli barw politycznych podobnych jak ka\u017cdorazowa wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna. Pierwsza kohabitacja mia\u0142a miejsce dopiero w latach 1986-88 (Mitterand kontra RPR-UDF pod przewodnictwem Chiraca. Druga w 1993-95 (Mitterand kontra Balladur). A trzecia w 1997-2002 (Chirac kontra Jospin). <\/p>\n
Technicznym powodem kohabitacji by\u0142 rozjazd pomi\u0119dzy 5cio letni\u0105 kadencj\u0105 parlamentu i 7mio letni\u0105 kadencj\u0105 prezydenta. Polityczno-spo\u0142ecznym powodem, dla kt\u00f3rego mo\u017cliwo\u015b\u0107 ta sta\u0142a si\u0119 realno\u015bci\u0105 dopiero po trzech dekadach funkcjonwania konstytucji, by\u0142o narastanie podzia\u0142\u00f3w w\u015br\u00f3d elit oraz rosn\u0105ce trudno\u015bci z dotrzymaniem obietnicy za\u0142o\u017cycielskiej nowoczesnej republiki francuskiej r\u00f3wnoczesnego zapewnienia bezpiecze\u0144stwa socjalnego i rosn\u0105cego standardu \u017cycia. Trente glorieuses, trzy dekady poczynaj\u0105c od 1945 w kt\u00f3rych Francja szybko si\u0119 rozwija\u0142a i zapewnia\u0142a w miar\u0119 powszechne przywileje socjalne zako\u0144czy\u0142y si\u0119 w latach 70ych. <\/p>\n
Po dw\u00f3ch dekadach eksperymentowania z cohabiation w ramach dwug\u0142owej egzekutywy Francuzi postanowili wzmocni\u0107 prezydenta i podda\u0107 go cz\u0119stszemu sprawdzianowi wyborczemu. Nowelizacja konstytucji z 2000 r., wzmocni\u0142a prezydencko\u015b\u0107 francuskiego ustroju, usuwaj\u0105c techniczn\u0105 przyczyn\u0119 kohabitacji poprzez skr\u00f3rcenie kadencji prezydenta z 7 lat do 5 lat, by by\u0142a zbie\u017cna z 5-letni\u0105 kadencj\u0105 parlamentu oraz zapewnienili, \u017ce wybory prezydenckie odbywaj\u0105 si\u0119 przed wyborami parlamentarnymi. <\/p>\n
Co to znaczy dla nas w Polsce? W naszej konstytucji nie dali\u015bmy odpowiedzi na pytanie, \u201ekto jest przedstawicielem suwerena-narodu?\u201d. Prezydent? Czy parlament? Stworzyli\u015bmy dziwotw\u00f3r, bezsilnego, ale wybieranego bezpo\u015brednio przez nar\u00f3d prezydenta. <\/p>\n
Je\u015bli chcemy rozliczalno\u015bci w\u0142adzy przez szerok\u0105 rzesz\u0105 Polak\u00f3w to przedstawicielem narodu powinien by\u0107 prezydent. Prezydenta mo\u017cemy rozliczy\u0107 jednoosobowo. Natomiast, je\u015bli, chcemy dalszego uprzywilejowania elit to reprezentowa\u0107 powinien nas parlament, gdzie w\u015br\u00f3d setek pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w oraz w obliczu potrzeby dziergania koalicji tworz\u0105cej rz\u0105d rozmywa si\u0119 odpowiedzialno\u015b\u0107 za polityk\u0119 rz\u0105dz\u0105cych. <\/p>\n
Je\u015bli to jednak prezydent ma by\u0107 naszym przedstawicielem, a Sejm jedynie organem kontrolnym, to nale\u017cy prezydenta wzmocni\u0107, a premiera mu podporz\u0105dkowa\u0107 lub usun\u0105\u0107 z porz\u0105dku konstytucyjnego. W Polsce podobnie jak we Francji mamy dwug\u0142ow\u0105 egzekutyw\u0119. Z tym, \u017ce u nas prezydent jest wykastrowany, mia\u0142 w zamy\u015ble autor\u00f3w by\u0107 ornamentem. I w odr\u00f3\u017cnieniu od francuskiej mamy niechlujnie napisan\u0105 konstytucj\u0119, kt\u00f3ra nie rozgranicza wyra\u017anie kompetencji poszczeg\u00f3lnych w\u0142adz. Wzmocni\u0107 prezydenta mo\u017cna zmian\u0105 konstytucji, niekt\u00f3rych ustaw, lub daj\u0105c niechlujnej konstytucji nowe znaczenie, jak w\u0142a\u015bnie czyni to Andrzej Duda i ob\u00f3z PiS. <\/p>\n
Z drobniejszych zmian mo\u017cna, skr\u00f3ci\u0107 kadencj\u0119 prezydenta do 4 lat, by pokrywa\u0142a si\u0119 z kadencj\u0105 Sejmu oraz przekaza\u0107 prezydentowi pomniejsze uprawnienia jak da\u0107 prawo obsadzania s\u0119dzi\u00f3w trybuna\u0142u konstytucyjnego, czy da\u0107 prezydentowi prawo podpisywania\/lub nie rozporz\u0105dze\u0144 rz\u0105du \u2013 bez nich rozporz\u0105dzenia b\u0119d\u0105 niewa\u017cne (analogicznie do Artyku\u0142u 13 paragraf 1 francuskiej konstytucji). <\/p>\n
Wyczerpywanie si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci rozwoju Polski prowadzi do zaostrzenia polityki. Gdy jest mniej do podzia\u0142u, a liczba g\u0119b do wykarmienia taka sama b\u0119dzie rosn\u0105c polaryzacja i konflikt. W tej atmosferze, b\u0119dzie szansa zmiany konstytucji lub reinterpretacji praktyki konstytucyjnej. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ewolucja obecnej konstytucji francuskiej od ustroju parlamentarnego w kierunku silniejszej w\u0142adzy wykonawczej skoncentrowanej wok\u00f3\u0142 prezydenta i \u015bci\u015blejszego rozliczania w\u0142adzy przez obywateli jest ciekawym dla nas przyk\u0142adem. Nie, dlatego, \u017ce Francja jest jakim\u015b samoistnie wa\u017cnym dla Polak\u00f3w wzorem. Lecz dlatego, \u017ce nasi po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce ojcowie za\u0142o\u017cyciele tworz\u0105c konstytucj\u0119 wzorowali si\u0119 na konstytucji francuskiej. Jednak sami […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1262","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-podzial-wladzy-oraz-kontrwazenie-wladz"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1262","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1262"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1262\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3043,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1262\/revisions\/3043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1262"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}