Argentyna Kirchner\u00f3w. Rosja Putina. Wenezuela Chaveza. Bolivia Moralesa. Ekwador Correi. Peru Garcii. Rosja Putina. W\u0119gry Orbana. Polska Kaczy\u0144skiego? A mo\u017ce nie jest tak \u017ale, bo r\u00f3wnie\u017c Trump w USA i Le Pen we Francji? <\/p>\n
Populizm jest normalnym i naturalnym zjawiskiem: odpowiedzi\u0105 do\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych na dominacj\u0119 elit \u2013 taki regularny ruch wahad\u0142a, kt\u00f3ry pozwala spo\u0142eczno\u015bci utrzyma\u0107 wzgl\u0119dn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 poprzez r\u00f3wnowa\u017cenie sprzecznych interes\u00f3w. Ale w pa\u0144stwach peryferium gospodarczego, cho\u0107 has\u0142em populizmu jest ochrona zwyk\u0142ego cz\u0142owieka, to on zwyczajny cz\u0142owiek jest najbardziej poszkodowany, gdy finansowanie deficytem, pr\u00f3ba kontrolowania wszystkiego oraz ignorowanie narastaj\u0105cych nier\u00f3wnowag doprowadza do za\u0142amania gospodarczego. <\/p>\n
<\/p>\n
Pod jakimi warunkami powstaje populizm, kiedy staje si\u0119 masowy oraz skutecznie wp\u0142ywa na polityk\u0119? Populizm jest silny w pa\u0144stwach, gdzie: <\/p>\n
(i) <\/strong> obywatele postrzegaj\u0105 du\u017ce i niesprawiedliwe nier\u00f3wno\u015bci materialne, <\/p>\n <\/p>\n (ii) <\/strong> politycy mog\u0105 wielokrotnie obiecywa\u0107 polityk\u0119 w interesie zwyk\u0142ego cz\u0142owieka, a potem bezkarnie prowadzi\u0107 polityk\u0119 w imieniu elit, <\/p>\n <\/p>\n (iii) <\/strong> jest wysoka korupcja, kt\u00f3ra m.in. pozwala rz\u0105dz\u0105cym politykom bezkarnie si\u0119 bogaci\u0107, <\/p>\n <\/p>\n W pa\u0144stwach, kt\u00f3re w wi\u0119kszym stopniu spe\u0142niaj\u0105 powy\u017csze kryteria uczciwi politycy b\u0119d\u0105 w spos\u00f3b skrajny i dosadny udowadnia\u0107, \u017ce to oni naprawd\u0119 wespr\u0105 zwyk\u0142ych ludzi. Tak sygnalizuj\u0105 wyborcom, \u017ce nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 skorumpowanych elit. Paradoksalne w takich pa\u0144stwach nawet politycy niepopulistyczni b\u0119d\u0105 g\u0142osi\u0107 obietnice w pewnym stopniu populistyczne, by zwi\u0119kszy\u0107 swoje szanse na w\u0142adz\u0119. Co wi\u0119cej, w takich pa\u0144stwach wyborca, kt\u00f3ry chce poprawi\u0107 sytuacj\u0119 zwyk\u0142ych ludzi b\u0119dzie g\u0142osowa\u0142 na polityk\u00f3w bardziej populistycznych, ni\u017c jego osobiste przekonania. <\/p>\n Populizm to nic z\u0142ego. W dobrze urz\u0105dzonych pa\u0144stwach s\u0142u\u017cy przywracaniu r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy gminem a elit\u0105. Od za\u0142o\u017cenia USA cz\u0119\u015b\u0107 polityk\u00f3w okre\u015bla si\u0119 i jest okre\u015blana jako populi\u015bci \u2013 bez szkody dla rozwoju USA. Andrew Jackson si\u00f3dmy prezydent USA, pierwszy z ich prezydent\u00f3w urodzony w cha\u0142upie z bali zlikwidowa\u0142 bank centralny i podj\u0105\u0142 wiele innych decyzji przesuwaj\u0105cych wp\u0142ywy od elit wschodniego wybrze\u017ca do mieszka\u0144c\u00f3w zachodu. W ostatnich latach opr\u00f3cz przywo\u0142anego ju\u017c Donalda Trumpa Amerykanie mieli ca\u0142y szereg populist\u00f3w jak: Ross Perot w 1992, John McCain w 2000, Howard Dean w 2004 czy Sarah Palin w 2008. W odr\u00f3\u017cnieniu od Perona itp. populist\u00f3w z peryferyjnych pa\u0144stw nie narobili oni w USA wi\u0119kszej szkody. <\/p>\n Bo populizm jest szczeg\u00f3lnie gro\u017any tam, gdzie nie ma podzia\u0142u w\u0142adzy utrudniaj\u0105cego rz\u0105dy wi\u0119kszo\u015bci. Bez rzeczywistego i daleko posuni\u0119tego podzia\u0142u w\u0142adzy chwilowa dominacja jednej frakcji umo\u017cliwia diametraln\u0105 zmian\u0119 polityki. Brak podzia\u0142u w\u0142adzy oznacza te\u017c, \u017ce polityczna konkurencja jest walk\u0105 o by\u0107 lub nie by\u0107. W skrajnym przypadku, w pa\u0144stwach takich jak Egipt jest walk\u0105 o fizyczne przetrwanie polityk\u00f3w. <\/p>\n Sam fakt wybierania w\u0142adzy przez obywateli nie czyni bowiem stabilnej demokracji. Wybieranie w\u0142adzy w wyborach nie poskromi posiadaj\u0105cych w\u0142adz\u0119. Maj\u0105 bowiem pomi\u0119dzy wyborami w\u0142adz\u0119 ca\u0142kowit\u0105. Dlatego podzia\u0142 w\u0142adz jest co najmniej od czas\u00f3w Arystotelesa uznawany za konieczny dodatkowy spos\u00f3b poskromienia nadu\u017cy\u0107 przez posiadaj\u0105cych w\u0142adz\u0119. Wielo\u015b\u0107 o\u015brodk\u00f3w w\u0142adzy powoduje, \u017ce w wypadku konfliktu musz\u0105 si\u0119 one odwo\u0142ywa\u0107 do obywateli. Dobrze podzielona w\u0142adza zapewnia, \u017ce \u017cadna grupa interes\u00f3w lub koalicja takich grup nie jest w stanie uzyska\u0107 ca\u0142kowitej i trwa\u0142ej przewagi nad innymi cz\u0119\u015bciami spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n W praktyce jednak podzia\u0142 w\u0142adzy, cho\u0107 teoretycznie jest po\u017c\u0105danym i po\u017cytecznym ograniczeniem rz\u0105dz\u0105cych bywa odrzucany przy aktywnym wsparciu wi\u0119kszo\u015bci wyborc\u00f3w. Zmiany konstytucji przez Fujimori w Peru w 1992, Chaveza w Wenezueli w 1999, Correa w Ekwadorze w 2008 oraz Moralesa w Boliwi w 2009 to tylko bardziej jaskrawe przyk\u0142ady ograniczenia podzia\u0142u w\u0142adzy przy aktywnym poparciu wi\u0119kszo\u015bci obywateli. <\/p>\n Pow\u00f3d cho\u0107 paradoksalny jest do\u015b\u0107 prosty: podzia\u0142 w\u0142adz obni\u017ca korzy\u015bci polityk\u00f3w ze sprawowania w\u0142adzy, ale w spo\u0142eczno\u015bciach gdzie w\u0142adza jest s\u0142abo nadzorowana przez obywateli podzia\u0142 w\u0142adzy, kt\u00f3ry obni\u017ca prywatne korzy\u015bci ze sprawowania w\u0142adzy powoduje, \u017ce elity mog\u0105 taniej kupi\u0107 polityk\u00f3w. Przy podziale w\u0142adzy wi\u0119kszo\u015b\u0107 mo\u017ce wybra\u0107 rz\u0105dz\u0105cych polityk\u00f3w, ale gdy braknie nadzoru nad wybranymi politykami, to elita ma do nich doj\u015bcie i wp\u0142yw na nich. Je\u015bli w takim spo\u0142ecze\u0144stwie elita jest dobrze zorganizowana lub ma znaczne pozaprawne sposoby wp\u0142ywania na polityk\u00f3w (r\u00f3\u017cnej formy \u0142ap\u00f3wek, doj\u015bcia czy te\u017c kulturowo uwarunkowany presti\u017c) to podzia\u0142 w\u0142adzy obni\u017ca koszt wp\u0142ywania na polityk\u00f3w. W takim spo\u0142ecze\u0144stwie, by przeciwdzia\u0142a\u0107 wp\u0142ywowi elity na w\u0142adz\u0119, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mo\u017ce os\u0142abi\u0107 lub zlikwidowa\u0107 podzia\u0142 w\u0142adzy, a w zamian zyska\u0107 zwi\u0119kszenie redystrybucji. <\/p>\n Polska jest p\u00f3\u0142peryferium. Nie jest ani tak dobrze zorganizowana jak USA, ani nie jest kompletnym bajzlem jak latynoameryka\u0144skie peryferium. Jest gdzie\u015b pomi\u0119dzy. Nie ma u nas trojpodzia\u0142u w\u0142adzy. Konstytucji og\u00f3lnie deklaruje tak\u0105 zasad\u0119. Ale w konkretnych zapisach daje nam rz\u0105doparlament — partyjni podw\u0142adni z sejmowej wi\u0119kszo\u015bci nie b\u0119d\u0105 ocenia\u0107 swych szef\u00f3w zasiadaj\u0105ych w rz\u0105dzie, w obawie o brak wpisu na listy w kolejnych wybborach. Brakuje wielu innych element\u00f3w podzia\u0142u w\u0142adzy. Trudno wi\u0119c przewidzie\u0107, czy obecna fala populizmu przywr\u00f3ci wzgl\u0119dn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 interes\u00f3w, czy te\u017c wywr\u00f3ci gospodark\u0119. Je\u015bli w odpowiedzi na zbyt zach\u0142anne zgarnianie owoc\u00f3w rozwoju przez elity PiS p\u00f3jdzie jedynie w redystrbycj\u0119 to zaszkodzi nam. Je\u015bli jednak zmieni nasze urz\u0105dzenia spo\u0142eczno gospodarcze, by ograniczy\u0107 przywileje i zwi\u0119kszy\u0107 konkurencj\u0119 zmodernizuje pa\u0144stwo. <\/p>\n Poprzednie fale naszego rodzimego populizmu by\u0142y lekko szkodliwe, ale nie wywr\u00f3ci\u0142 nam gospodarki i nie zawr\u00f3ci\u0142y z drogi modernizacji. Tymi\u0144ski by\u0142 zawirowaniem, pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 si\u0142 pomi\u0119dzy ludem a elitami. Jego jedynym efektem by\u0142o przerazi\u0107 elity (z cz\u0142owiekiem z nik\u0105d przegra\u0142 zas\u0142u\u017cony Mazowiecki!), co mo\u017ce wp\u0142yn\u0119\u0142o na d\u0105\u017cenie inteligencji urz\u0119dniczej do betonowania swojej pozycji. Pierwsze rz\u0105dy SLD cofn\u0119\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 reform Balcerowicza, zwi\u0119kszy\u0142y wydatki bud\u017cetowe, u\u0142atwi\u0142y korupcj\u0119, ale nie wywr\u00f3ci\u0142y gospodarki. Lepper, da\u0142 wykluczonym symboliczn\u0105 satysfakcj\u0119 z poni\u017cania elit, ale nie mia\u0142 znacznego wp\u0142ywu na polityk\u0119 gospodarcz\u0105. <\/p>\n Nie wiem czy obecna fala populizmu w PiSowskim wydaniu lepiej zr\u00f3wnowa\u017cy sprzeczne interesy Polak\u00f3w, czy te\u017c wywr\u00f3ci gospodark\u0119. W kr\u00f3tkim okresie kondycja naszej ma\u0142ej otwartej na \u015bwiat p\u00f3\u0142peryferyjnej gospodarki w wi\u0119kszym stopniu zale\u017cy od czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych, ni\u017c od wewn\u0119trznych polityk. Mog\u0119 tylko zgadywa\u0107, czy nasi rodzimi populi\u015bci b\u0119d\u0105 bardziej jak ich ameryka\u0144skie odpowiedniki, kt\u00f3rzy na przyk\u0142ad w XIX wieku skutecznie zwalczali korupcj\u0119, czy te\u017c b\u0119d\u0105 bardziej jak Chavez i doprowadz\u0105 do braku papieru toaletowego w Polsce. Na razie nie wygl\u0105daj\u0105, ani na jednych, ani na drugich. PiS na razie nie z\u0142ama\u0142 prawa, gra skrajnie ale w ramach obecnego systemu prawa. Owszem naruszy\u0142 inteligenckie normy przyzwoito\u015bci, kt\u00f3re pozwala\u0142y dzia\u0142a\u0107 naszym u\u0142omnym urz\u0105dzeniom politycznym. Ale na to nie ma paragrafu. <\/p>\n Wiem natomiast jedno, pr\u00f3ba rokoszu elit, p\u00f3j\u015bcia dalej ni\u017c brutalna nawet, ale ograniczona prawem konkurencja polityczna, przechyli szal\u0119 ku populizmowi latynoameryka\u0144skiemu, gdzie chwilowo silniejszy bierze wszystko. Strajki s\u0119dzi\u00f3w, masowe nawo\u0142ywanie do politycznych interwencji z zagranicy (nb. nie ma problemu z tym, by korzysta\u0107 z dost\u0119pnej nam za granic\u0105 \u015bcie\u017cki prawnej, jeste\u015bmy w ko\u0144cu w UE \u2013 jednak domaganie si\u0119 politycznych interwencji z zagranicy to ju\u017c co innego, to korzystanie z politycznych koneksji za granic\u0105, by odwr\u00f3ci\u0107 werdykt wyborc\u00f3w), masowe demonstracje uniemo\u017cliwiaj\u0105ce funkcjonowanie pa\u0144stwa, itp. nawet je\u015bli dadz\u0105 rokoszanom wygran\u0105 i pozwol\u0105 pozbawi\u0107 sprawczo\u015bci lub w\u0142adzy rz\u0105d kaczyst\u00f3w, to spowoduj\u0105, \u017ce kiedy\u015b populi\u015bci wr\u00f3c\u0105. Wr\u00f3c\u0105 z poczuciem przemocy ze strony elit. A populi\u015bci na ulicy b\u0119d\u0105 w stanie wystawi\u0107 wi\u0119ksze t\u0142umy ni\u017c elity. Wi\u0119c zach\u0119cajcie do kryterium ulicznego, byle by\u015bcie si\u0119 za kilka lat sami nie dziwili\u2026 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Argentyna Kirchner\u00f3w. Rosja Putina. Wenezuela Chaveza. Bolivia Moralesa. Ekwador Correi. Peru Garcii. Rosja Putina. W\u0119gry Orbana. Polska Kaczy\u0144skiego? A mo\u017ce nie jest tak \u017ale, bo r\u00f3wnie\u017c Trump w USA i Le Pen we Francji? Populizm jest normalnym i naturalnym zjawiskiem: odpowiedzi\u0105 do\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych na dominacj\u0119 elit \u2013 taki regularny ruch wahad\u0142a, kt\u00f3ry pozwala spo\u0142eczno\u015bci utrzyma\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,9,10],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1118","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ekonomia-polityczna","7":"category-inteligencka-hegemonia","8":"category-podzial-wladzy-oraz-kontrwazenie-wladz"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1118"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1118\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowol.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}